Ideał postępu zastąpił dzisiaj ideał innowacji; nie chodzi o to, żeby było lepiej, ale żeby było po nowemu; nawet jeśli jest to w oczywisty sposób gorsze niż dawniej.
Innowacja wyparła postęp, stawiając nowość ponad jakość, nawet jeśli to prowadzi do pogorszenia. Odzwierciedla to znużenie i konsumpcjonizm.
Filozoficzno-Psychologiczne Rozważania nad Montherlantem
Cytat Henriego Millon Montherlanta, że „
Ideał postępu zastąpił dzisiaj ideał innowacji; nie chodzi o to, żeby było lepiej, ale żeby było po nowemu; nawet jeśli jest to w oczywisty sposób gorsze niż dawniej
” precyzyjnie diagnozuje głębokie przesunięcie w wartościach kulturowych i psychologicznych współczesnego społeczeństwa. Z perspektywy psychologii, odzwierciedla on fundamentalną zmianę w percepcji sensu i celu działania jednostki oraz zbiorowości.
Tradycyjny ideał postępu zakładał linearny rozwój w kierunku obiektywnego „lepszego” – udoskonalenia warunków życia, wiedzy, moralności, technologicznych możliwości, które służą realnej poprawie. Był zakorzeniony w nadziei na racjonalne planowanie i kumulowanie osiągnięć, które mają prowadzić do realnej korzyści. Z psychologicznego punktu widzenia, wiązał się z poczuciem sensu, dążeniem do optymalizacji i wiarą w możliwość budowania trwalszego, doskonalszego świata. Odczucie autonomii i sprawczości było wówczas silnie powiązane z wizją tworzenia czegoś faktycznie wartościowego.
Montherlant trafnie zauważa, że to paradygmatyczne myślenie zostało wyparte przez ideał innowacji. Innowacja, w swej esencji, koncentruje się na nowości jako wartości samej w sobie. Nie jest to już dążenie do poprawy, ale do odmienności, do zerwania z tym, co znane. Psychologicznie, to przesunięcie można interpretować na wiele sposobów.
Odzyskaj wewnętrzny spokój i pewność siebie.
Zbuduj trwałe poczucie własnej wartości.
Po pierwsze, odzwierciedla ono głębokie poczucie znużenia i przesytu. W świecie hiperinformacji i szybkiej konsumpcji, to, co „stare” – nawet jeśli funkcjonalne i wartościowe – szybko staje się nudne, nieatrakcyjne. Jednostka poszukuje bodźców, nowości jako formy ucieczki od monotonii i braku głębszego sensu. Innowacja staje się obietnicą ekscytacji, tymczasowego zaspokojenia potrzeby stymulacji.
Po drugie, wiąże się to z silnym wpływem kultury konsumpcyjnej i marketingu. Innowacja jest kluczowym narzędziem napędowym gospodarki, stymulującym ciągłe zakupy i wymianę dóbr. Psychologicznie, buduje się w jednostce lęk przed byciem „nieaktualnym”, „zacofanym”, jeśli nie podąża za najnowszymi trendami. Jest to forma konformizmu, gdzie nowość staje się synonimem wartości, niezależnie od jej rzeczywistej skuteczności czy użyteczności. Zjawisko to potęguje narcystyczne dążenie do wyróżnienia się, do posiadania tego, czego inni jeszcze nie mają.
Po trzecie, cytat Montherlanta wskazuje na ucieczkę od odpowiedzialności za jakość. Gdy celem jest tylko bycie nowym, ocena „lepszości” staje się drugorzędna. To otwiera drogę do niższych standardów, powierzchowności i krótkotrwałości rozwiązań. Psychologicznie, oznacza to rezygnację z głębszej refleksji, z długofalowego planowania i z satysfakcji płynącej z tworzenia czegoś trwale wartościowego. Jednostka jest uwikłana w nieustanny cykl zmian, często bez realnego postępu, co może prowadzić do frustracji i poczucia jałowości.
Montherlant ostrzega nas przed pułapką, w której forma (nowość) zwycięża nad treścią (lepszość), a pogoń za innowacją bez refleksji nad jej rzeczywistą wartością może prowadzić do regresu, mimo pozorów rozwoju.