Towarzystwo kobiet psuje obyczaje i wyrabia smak.
Kobiety łagodzą surowe obyczaje, wprowadzając lekkość i subtelność, jednocześnie kształtując wyrafinowanie i estetyczny osąd.
Towarzystwo kobiet psuje obyczaje i wyrabia smak – Filozoficzne i psychologiczne echo Montesquieu
Cytat Charlesa de Montesquieu, „Towarzystwo kobiet psuje obyczaje i wyrabia smak”, jest z pozoru prowokacyjny i anachroniczny, lecz w swoim historycznym kontekście kryje w sobie złożone warstwy filozoficznej i psychologicznej refleksji nad rolą płci, kultury i norm społecznych. Nie jest to bynajmniej, jak mogłoby się wydawać, prosty mizoginistyczny osąd, ale raczej obserwacja dynamiki społecznej epoki oświecenia.
Zacznijmy od „psucia obyczajów”. W XVIII wieku, obyczaje (mœurs) były ściśle związane z porządkiem społecznym i moralnością. Montesquieu, jako myśliciel analizujący systemy polityczne i społeczne, dostrzegał, że wpływ kobiet, zwłaszcza tych z wyższych sfer, na życie publiczne i prywatne mógł prowadzić do pewnego rodzaju rozluźnienia rygorów. Nie chodziło tu o „moralne zepsucie” w sensie grzechu, lecz o tendencję do odejścia od surowych, często patriarchalnych norm na rzecz większej swobody, elegancji, a czasem i intryg towarzyskich. Kobiety salonowe, będące centrami życia intelektualnego i społecznego, mogły promować dyskurs oparty na dowcipie, gracji i powierzchowności, zamiast na głębokiej refleksji czy cnocie obywatelskiej. Psychologicznie, można to interpretować jako obserwację wpływu dynamiki interpersonalnej na normy grupowe. Gdy grupa, domyślnie męska i skupiona na „poważnych” sprawach, wchodzi w interakcję z grupą o odmiennych priorytetach i stylach komunikacji (kobietami), następuje adaptacja i modyfikacja zachowań. W tej adaptacji, element „psucia obyczajów” odnosi się do rozmywania się tradycyjnych, często sztywnych wzorców postępowania.
Czy wiesz, że relacje z matką są kanwą
dla wszystkich innych relacji, jakie nawiązujesz w życiu?
Poznaj mechanizmy, które kształtują Cię od dzieciństwa.
Odzyskaj władzę nad sobą i stwórz przestrzeń dla nowych relacji – z matką, córką, światem i samą sobą 🤍
Jednocześnie, Montesquieu dodaje, że towarzystwo kobiet „wyrabia smak”. To kluczowy element, który równoważy pierwszą część cytatu. „Smak” (goût) w epoce oświecenia był pojęciem o wiele szerszym niż dzisiejsze estetyczne upodobania. Obejmował on wyrafinowanie w sztuce, literaturze, modzie, manierach, ale także w sposobie myślenia i wyrażania się. To właśnie w salonach, pod patronatem kobiet, rozwijały się subtelne formy konwersacji, kultura dowcipu, elegancja języka i mody, które stały się wyznacznikami oświeconej elity. Psychologicznie, jest to dowód na to, jak interakcje społeczne kształtują nasze preferencje i zdolności estetyczne. Kobiety w tym kontekście pełniły rolę „katalizatorów kulturowych”, stymulując dążenie do piękna, harmonii i perfekcji formy. Wpływały na rozwój wrażliwości, a także na naukę subtelnych kodów społecznych, które były niezbędne do funkcjonowania w wyższych sferach. Można by argumentować, że „psucie obyczajów” było ceną za „wyrobienie smaku” – odrzucenie pewnej szorstkości i bezpośredniości na rzecz wyrafinowania i estetycznej wrażliwości.
W ujęciu szerszym, cytat Montesquieu odzwierciedla tension między porządkiem a chaosem, między surowością a elegancją, między męską a żeńską perspektywą, które współistnieją w społeczeństwie. Nie jest to krytyka płci, lecz obserwacja dynamiki wpływu społecznego, gdzie interakcje międzypłciowe, choć niosące ze sobą ryzyko rozmycia pewnych norm, jednocześnie wzbogacają kulturę i kształtują estetyczne wymiary życia.