(...) poezja nie na tym zależy, aby sobie jakieś tworzyć ideały, których urzeczywistnić nie można w życiu, ale na tym, aby umieć sobie wyidealizować prozę życia i połączone z nią obowiązki.
Klucz do szczęścia to wyidealizowanie prozy życia, nie ucieczka w fantazje; to psychologiczna transformacja percepcji.
Jan Lam o poezji jako psychologicznym narzędziu transformacji prozy życia
Cytat Jana Lama stanowi fascynującą perspektywę na naturę poezji, wykraczającą poza jej tradycyjne rozumienie jako sztuki tworzenia pięknych obrazów czy wyrażania wzniosłych idei. Lam, niejako z pozycji psychologa, sugeruje, że prawdziwa siła poezji leży w jej zdolności do emocjonalnego i kognitywnego przekształcania codziennej rzeczywistości. To nie ucieczka w nierealne marzenia, lecz aktywne poszukiwanie sensu i piękna w prozie życia oraz jej nieodłącznych obowiązkach.
Z psychologicznego punktu widzenia, Lam wskazuje na kluczowy mechanizm adaptacyjny: pozytywne przewartościowanie. Ludzie często poszukują ucieczki od monotonii czy trudności dnia codziennego, wyobrażając sobie idealne światy. Lam jednak argumentuje, że dojrzałość emocjonalna i psychiczna wyraża się w umiejętności „wyidealizowania prozy życia”. Oznacza to dostrzeganie wartości, piękna, a nawet swego rodzaju epickości w zwykłych, powtarzalnych czynnościach i wypełnianiu obowiązków.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!
W gruncie rzeczy, cytat dotyka koncepcji poszukiwania sensu i wartości w życiu, co jest fundamentalnym aspektem psychologii egzystencjalnej. Jeżeli jednostka potrafi nadać swoim obowiązkom i codziennym doświadczeniom aurę czegoś „idealnego” lub „wzniosłego”, nawet jeśli są one banalne, to zmienia zarówno jej percepcję, jak i doświadczenie tych zdarzeń. To proces zbliżony do uważności (mindfulness), gdzie pełne skupienie i docenienie „tu i teraz” nadaje głębię każdemu momentowi. Poezja staje się tu, w ujęciu Lama, narzędziem do tej wewnętrznej alchemii – przekuwania ołowiu codzienności w złoto sensu i satysfakcji. Jest to zaproszenie do aktywnego kształtowania własnej rzeczywistości psychicznej, a nie biernego poddawania się jej. W ten sposób poezja pełni rolę katalizatora wewnętrznej transformacji, prowadzącej do większej akceptacji i zadowolenia z życia, zamiast szukania ukojenia w wyimaginowanych, niemożliwych do osiągnięcia światach.