Aby się wierszem wzruszyć, trzeba go wpierw zrozumieć. Rozumienie wiersza to jednoznaczne wzruszenie się wierszem. Dlaczego? Bo słowa w prozie wskazują rzeczywistość. W języku poezji znak dąży do stania się przedmiotem.
Zrozumienie poezji to wzruszenie, bo słowa stają się same w sobie przedmiotem, tworząc wyjątkową, emocjonalnie rezonującą rzeczywistość.
Myśl Juliana Przybosia, że „aby się wierszem wzruszyć, trzeba go wpierw zrozumieć. Rozumienie wiersza to jednoznaczne wzruszenie się wierszem. Dlaczego? Bo słowa w prozie wskazują rzeczywistość. W języku poezji znak dąży do stania się przedmiotem”, jest głęboką refleksją nad naturą percepcji estetycznej i funkcji języka w sztuce.
Z psychologicznego punktu widzenia, proces wzruszenia, o którym mówi Przyboś, nie jest jedynie emocjonalną reakcją, ale złożonym aktem poznawczym. Rozumienie, o którym mowa, to nie tylko dekodowanie sensu leksykalnego, ale empatyczne wnikanie w strukturę i intencję tekstu. Kiedy Przyboś mówi, że „rozumienie wiersza to jednoznaczne wzruszenie się wierszem”, wskazuje na nierozerwalny związek między percepcją kognitywną a reakcją afektywną. Nie jest to wzruszenie powierzchowne, ale głęboka, wewnętrzna rezonacja z dziełem, wynikająca z wglądu w jego złożoność i wielowymiarowość.
Kluczowe dla tej myśli jest rozróżnienie między funkcją języka w prozie a w poezji. W prozie, słowa pełnią głównie funkcję referencyjną – wskazują na rzeczywistość zewnętrzną. Są przezroczyste, mają za zadanie jak najdokładniejsze oddanie faktów, zdarzeń, idei. Ich wartość tkwi w ich zdolności do reprezentowania.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!
W poezji, jak zauważa Przyboś, „znak dąży do stania się przedmiotem”. Oznacza to, że słowo w poezji traci swoją czysto referencyjną przezroczystość i nabiera autonomicznej wartości estetycznej i egzystencjalnej. Staje się ono samo w sobie obiektem, nośnikiem znaczeń przekraczających jego konwencjonalne definicje. Wiersz, poprzez specyficzną organizację dźwięku, rytmu, metafor i figur retorycznych, tworzy własną rzeczywistość, do której czytelnik jest zapraszany by wejść. Wzruszenie wynika z tego, że potrafimy odrzucić język jako narzędzie, a doświadczyć go jako samoistną formę, co ma wymiar niemal mistyczny.
Z psychologicznego punktu widzenia, poezja aktywuje bardziej intuicyjne, holistyczne i emocjonalne procesy poznawcze niż proza. Kiedy „znak staje się przedmiotem”, angażujemy się w proces „wewnętrznego uczestnictwa” w tworzeniu sensu – nie tylko odbieramy sens, ale go też współtworzymy, opierając się na naszej wrażliwości, doświadczeniach i wyobraźni. To aktywne zaangażowanie powoduje głęboką satysfakcję i to właśnie jest to „wzruszenie”, które Przyboś utożsamia z rozumieniem. To doświadczenie jest równoznaczne z poczuciem koherencji estetycznej i emocjonalnej, kiedy forma i treść wiersza współgrają na poziomie poznawczo-emocjonalnym, wywołując rezonans w naszej psychice.