Decyduje cłowiek, nie samo prawo. Prawo zawsze można obejść. Oprócz prawa konieczne jest sumienie...
Człowiek decyduje, nie prawo. Sumienie, wewnętrzny kompas, jest kluczowe dla moralności, wykraczając poza zewnętrzne regulacje i ich obejście.
Cytat Krzysztofa Buronia, „Decyduje człowiek, nie samo prawo. Prawo zawsze można obejść. Oprócz prawa konieczne jest sumienie…”, uderza w samo sedno ludzkiej etyki i psychologii moralności, otwierając przestrzeń dla refleksji na temat relacji między normą zewnętrzną a wartościami internalizowanymi. Z psychologicznego punktu widzenia, Buroń wskazuje na ograniczenia behawioralnej kontroli opartej wyłącznie na sankcjach i nagrodach wynikających z przestrzegania lub łamania przepisów. Prawo, choć stanowi fundamentalny szkielet społecznego ładu i pełni rolę regulatora zachowań, jest zaledwie zewnętrznym systemem. Jego skuteczność jest ograniczona zdolnością do jego egzekwowania oraz ludzką pomysłowością w znajdowaniu luk i interpretowaniu przepisów na swoją korzyść. To przypomina o fundamentalnej sile ludzkiej agencji, o zdolności człowieka do wyboru, nawet w obliczu zewnętrznych ograniczeń.
Kluczowe w cytacie jest jednak podkreślenie konieczności sumienia. Sumienie, w ujęciu psychologicznym, jest internalizowanym zbiorem norm moralnych, wartości i przekonań, które kierują postępowaniem jednostki. Jest to wewnętrzny kompas, który wykracza poza czysto pragmatyczne kalkulacje korzyści i strat wynikających z przestrzegania prawa. Sumienie jest głęboko zakorzenione w psychologicznym konstrukcie Ja, kształtowane przez doświadczenia życiowe, wychowanie, kulturę i osobiste refleksje. Z perspektywy psychologii humanistycznej, sumienie jest częścią ludzkiej potrzeby samorealizacji i autentyczności. Wybory zgodne z sumieniem, nawet jeśli są trudne lub niezgodne z panującą presją, prowadzą do poczucia integralności i wewnętrznego spokoju. Z drugiej strony, decyzje sprzeczne z sumieniem, nawet jeśli są zgodne z prawem, mogą prowadzić do konfliktów wewnętrznych, poczucia winy, wstydu i dezintegracji osobistej.
Wpływ na Autonomia moralna
Buroń, wskazując na sumienie, podkreśla znaczenie autonomii moralnej. To nie zewnętrzny przymus, lecz wewnętrzne przekonanie o słuszności i prawości działania decyduje o prawdziwej moralności człowieka. Prawo może co najwyżej nakazać konkretne zachowanie; sumienie nadaje temu zachowaniu sens i wartość moralną. Bez sumienia, prawo staje się jedynie arbitralnym zbiorem zasad, które można ignorować lub obchodzić, jeśli tylko nie grozi za to kara.
Nie musisz już wybuchać ani udawać, że nic Cię nie rusza.
Zrozum, co naprawdę stoi za gniewem, lękiem czy frustracją i naucz się nimi zarządzać, zamiast pozwalać, by rządziły Tobą.
Z punktu widzenia psychologii społecznej, cytat ten zwraca uwagę na fakt, że moralność nie jest jedynie kwestią zgodności z przepisami, ale przede wszystkim internalizacją wartości, które leżą u ich podstaw. Społeczeństwo, które opiera się wyłącznie na prawie, bez silnego kształtowania sumień swoich obywateli, jest narażone na cynizm, oportunizm i moralną erozję. Etyka, jako dziedzina filozofii, precyzyjnie rozróżnia między etyką prawa (ustawodawstwem) a etyką moralną (sumieniem). Cytat Buronia jest więc psychologicznym i filozoficznym wezwaniem do kultywowania tego wewnętrznego wymiaru ludzkiego bytu.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!