Gdyby słowo miało realną wartość, każdy wolałby je brać niż dawać.
Boy: Słowo ma wartość, gdy służy interesom; ludzie wolą brać niż dawać to, co cenne.
Głębokie Refleksje nad Boyowskim Cynizmem i Ludzką Naturą
Cytat Tadeusza Żeleńskiego-Boya, „Gdyby słowo miało realną wartość, każdy wolałby je brać niż dawać”, jest esencją przenikliwego cynizmu, który, choć może wydawać się na pierwszy rzut oka pesymistyczny, otwiera głęboką analizę mechanizmów społecznych i psychologicznych.
Znaczenie tego stwierdzenia leży w jego przewrotności. Boy odwraca tradycyjne postrzeganie wartości, gdzie „dawanie” jest synonimem hojności, altruizmu i bogactwa duchowego. Sugeruje, że gdyby słowo (pojmowane jako obietnica, deklaracja, zobowiązanie, ale i samo wyrażenie) miało faktyczną, namacalną wartość, porównywalną z materialnym zasobem, ludzka natura skłaniałaby się ku jego akumulacji rather than proliferacji. Ludzie nie dążyliby do dzielenia się nim, lecz do jego „posiadania”, gromadzenia i potencjalnego wykorzystywania dla własnych korzyści. To jest subtelne, ale głębokie odzwierciedlenie ludzkiego egoizmu i dążenia do zabezpieczenia własnych interesów, nawet kosztem dzielenia się dobrem.
Kontekst wypowiedzi Boya, jako literata i krytyka społecznego epoki, często cechował się demaskowaniem hipokryzji i konwencji. W jego ujęciu, słowo w relacjach międzyludzkich często pełni funkcję fasady, maski, za którą kryją się mniej szlachetne motywy. Obietnice są łamane, deklaracje puste, a werbalne zobowiązania bywają ulotne. Prawdziwa wartość słowa często sprowadza się do jego instrumentalnego wykorzystania w celu osiągnięcia korzyści – władzy, wpływu, akceptacji, czy unikania odpowiedzialności.
Czy Twój związek Cię wspiera,
czy wyczerpuje?
Jeśli w relacji czujesz samotność lub zagubienie, to znak, że czas odzyskać siebie i stworzyć związek, który naprawdę będzie Cię wspierać 🤍
Z psychologicznego punktu widzenia, cytat dotyka fundamentalnej dynamiki między percepcją wartości a działaniem. Odbiór słowa jako „daru” jest często obciążony oczekiwaniami, że dar ten zostanie w jakiś sposób odwzajemniony, co jest klasycznym elementem psychologii wymiany społecznej. Jeśli jednak słowo samo w sobie byłoby wartościowe, to jego „posiadanie” byłoby formą bezpieczeństwa, wpływu i potencjalnie władzy. Chęć „brania” odzwierciedlałaby fundamentalną, ewolucyjnie ugruntowaną tendencję do gromadzenia zasobów, które zwiększają szanse na przetrwanie i dobrobyt.
Cytat Boya jest więc przewrotnym komentarzem na temat ludzkiej kondycji, demaskującym mechanizmy egoizmu i pragmatyzmu, które często leżą u podstaw interakcji społecznych, nawet tych, które wydają się być oparte na szlachetnych intencjach. To nie jest tylko stwierdzenie o słowie, ale o ludzkiej naturze w ogóle.