Są słowa, bez których nie potrafimy żyć, takie jak miłość, sprawiedliwość i dobroć. Dajemy im się zwieść, potem się do nich rozczarowujemy tylko po to, żeby wierzyć w nie jeszcze bardziej.
Wierzymy w miłość, sprawiedliwość, dobroć, rozczarowujemy się ich niedoskonałością, by ostatecznie wierzyć w ich sens jeszcze mocniej, jako esencję człowieczeństwa.
Potrzeby Egzystencjalne i Rozczarowania Idealistyczne: Analiza Cytatu Canettiego
Cytat Eliasa Canettiego uderza w samo serce ludzkiego doświadczenia, ukazując fundamentalną dychotomię między naszymi najgłębszymi potrzebami a brutalną rzeczywistością. Słowa takie jak miłość, sprawiedliwość i dobroć nie są dla nas jedynie abstrakcyjnymi pojęciami; są to raczej kotwice egzystencjalne, które nadają sens naszemu życiu, strukturyzują nasze relacje i motywują nasze działania. Z psychologicznego punktu widzenia, te słowa odzwierciedlają nasze podstawowe potrzeby społeczne i emocjonalne, w tym potrzebę przynależności, bezpieczeństwa, sensu i transcendencji, o których pisał m.in. Abraham Maslow czy Viktor Frankl.
Pierwszy etap, w którym dajemy się im zwieść, odnosi się do naszej naturalnej, niemal naiwnej, wiary w ich absolutną i nieskażoną formę. Dziecko wierzy w bezwarunkową miłość, młody idealista w sprawiedliwość, a człowiek pełen empatii w wrodzoną dobroć. To idealistyczne przypisywanie cech, często nieosiągalnych w czystej postaci, jest mechanizmem obronnym i jednocześnie motywacyjnym. Tworzymy sobie obrazy idealne, które mają nas prowadzić i dawać nadzieję w złożonym świecie. Jest to również echo psychoanalitycznych koncepcji, gdzie idealizujemy obiekty (na przykład rodziców), aby poczuć się bezpiecznie i akceptowani.
Czy Twój związek Cię wspiera,
czy wyczerpuje?
Jeśli w relacji czujesz samotność lub zagubienie, to znak, że czas odzyskać siebie i stworzyć związek, który naprawdę będzie Cię wspierać 🤍
Następny krok: potem się do nich rozczarowujemy, jest nieuchronną konsekwencją zderzenia idealizmu z rzeczywistością. Miłość okazuje się być złożona, naznaczona egoizmem i niedoskonałościami. Sprawiedliwość bywa ułomna, a dobroć często naznaczona oportunizmem. To rozczarowanie jest bolesnym, ale niezwykle ważnym procesem psychologicznym. Według teorii rozwoju poznawczego, jest to moment, w którym porzucamy myślenie absolutne na rzecz bardziej relatywistycznego i dojrzałego spojrzenia. W literaturze psychoterapeutycznej, nazywa się to procesem deprywacji idealizacji, gdzie uczymy się akceptować niedoskonałość zarówno świata, jak i samych siebie. Możemy tu odnieść się do koncepcji żałoby po utracie ideału, która pozwala na przetwarzanie trudnych emocji i przejście do bardziej realistycznego postrzegania.
Jednakże Canetti dochodzi do zaskakującego wniosku: tylko po to, żeby wierzyć w nie jeszcze bardziej. To nie jest powrót do naiwności. To głębsza, bardziej świadoma wiara, która przechodzi przez proces próby i błędu. Rozczarowanie nie niszczy naszej potrzeby miłości, sprawiedliwości czy dobroci; wręcz przeciwnie, pogłębia je. Uczymy się, że te wartości nie są dane, lecz są wynikiem ciągłego wysiłku, kompromisów i świadomych wyborów. Mimo że świat nie jest idealny, nasze pragnienie dążenia do tych wartości staje się silniejsze, ponieważ rozumiemy ich bezcenną wartość w obliczu ich braku. Jest to forma rezyliencji psychologicznej – zdolności do odbudowy i wzmocnienia się po przejściu przez trudne doświadczenia. Wierzymy nie w ich perfekcję, lecz w ich sens jako kierunkowskazów, jako aspiracji, które nadają naszemu życiu cel i wartość, mimo ich ułomnej manifestacji w świecie.