Sztuka winna wywołać współprzeżywanie, a nie podziw dla wykonania dzieła sztuki, który się powinien objawić dopiero ex post, po współprzeżyciu.
Sztuka najpierw ma poruszyć emocje i wywołać empatię; podziw dla techniki następuje później.
Cytat Wojciecha Bąka dotyka samej istoty estetycznego doświadczenia i funkcji sztuki, odwracając tradycyjne (często powierzchowne) podejście do niej. Z perspektywy psychologicznej, Bąk podkreśla priorytet emocjonalnego i empatycznego zaangażowania odbiorcy nad czysto intelektualną lub techniczną analizą.
Zacznijmy od terminu „współprzeżywanie”. W psychologii, to pojęcie ściśle wiąże się z empatią. Sztuka, w ujęciu Bąka, ma być katalizatorem, który pozwala odbiorcy nie tyle zrozumieć, co poczuć to, co artysta próbował przekazać, lub wręcz doświadczyć emocji, które dzieło sztuki w nim wywołuje. To proces, w którym granica między twórcą a odbiorcą ulega zatarciu; odbiorca staje się częścią dzieła, a dzieło staje się częścią jego wewnętrznego świata. Jest to forma autentycznej komunikacji, która omija bariery racjonalnego osądu i bazuje na wspólnych archetypach, doświadczeniach ludzkich i emocjach. W ten sposób sztuka staje się lustrem, w którym odbiorca odnajduje swoje własne uczucia, myśli i wspomnienia, poszerzając tym samym swoją samoświadomość i zdolność do introspekcji.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!
Faza „podziwu dla wykonania dzieła sztuki” ma nastąpić „ex post, po współprzeżyciu”. Oznacza to, że rzemiosło i maestria techniczna artysty, choć ważne, są drugorzędne względem pierwotnego, głębszego oddziaływania dzieła. Jeśli najpierw skupiamy się na technice, ryzykujemy, że zagubimy się w powierzchownej analizie formy, zamiast pozwolić sobie na głębokie zanurzenie w treści i sensie. Podziw techniczny jest formą kognitywnego osądu, który często aktywuje lewą półkulę mózgu, odpowiedzialną za logikę i analityczne myślenie. Współprzeżywanie natomiast angażuje głównie prawą półkulę, odpowiedzialną za emocje, intuicję i holistyczne postrzeganie. Dopiero po tym holistycznym doświadczeniu, po tym jak sztuka nas poruszy i dotknie na najbardziej pierwotnym poziomie, możemy ocenić, jak dobrze artysta posłużył się swoim warsztatem, aby osiągnąć ten efekt. To hierarchizowanie doświadczenia estetycznego jest kluczowe dla psychologicznego zrozumienia wpływu sztuki na ludzką psychikę. Odbiorca, który przechodzi przez ten proces, nie tylko konsumuje sztukę, ale staje się jej aktywnym uczestnikiem, a finalne docenienie techniki jest jedynie wzmocnieniem już istniejącego, głębokiego rezonansu emocjonalnego.