Humor polega na zdeprecjonowaniu osoby lub grupy osób o akcen towanym poczuciu godności.
Humor to śmiech z czyjegoś upadku, zwłaszcza osoby wywyższającej się, dający nam poczucie wyższości i ulgi.
Cytat Thomasa Hobbesa: „Humor polega na zdeprecjonowaniu osoby lub grupy osób o akcentowanym poczuciu godności” oferuje prowokujące spojrzenie na psychologiczne i społeczne funkcje humoru, które, choć mogą wydawać się cyniczne, niosą ze sobą głęboką prawdę o ludzkiej naturze i dynamice władzy.
H3>Kluczowe Pojęcie: Deprecjacja i Godność
W sercu tej definicji leży pojęcie deprecjacji, czyli umniejszenia wartości, umniejszenia czyjejś pozycji lub znaczenia. Hobbes sugeruje, że źródłem humoru, a co za tym idzie śmiechu, jest poczucie nagłej wyższości, które odczuwamy, gdy widzimy, że ktoś, kto ma wysokie mniemanie o sobie, zostaje w jakiś sposób obnażony, ośmieszony lub sprowadzony do poziomu, który umniejsza jego „akcentowane poczucie godności”. Ta godność, o której wspomina Hobbes, niekoniecznie jest autentyczną, wewnętrzną wartością, lecz częściej jest zbudowaną fasadą, społeczną rolą, czy też poczuciem własnej ważności, które jednostka lub grupa usiłuje projektować na zewnątrz.
H4>Mechanizm Psychologiczny: Teoria Wyższości
Z perspektywy psychologii, cytat Hobbesa doskonale wpisuje się w tak zwaną teorię wyższości w humorze, której korzenie sięgają Platona i Arystotelesa. Zgodnie z nią, śmiech jest reakcją na czyjeś nieszczęście, czyjś błąd, czy ironiczne upadki kogoś, kto uważał się za lepszego. Kiedy widzimy, że ktoś o „akcentowanym poczuciu godności” zostaje w jakiś sposób skompromitowany, odczuwamy poczucie ulgi lub triumfu, co manifestuje się poprzez śmiech. To poczucie wyższości może być zarówno świadome, jak i podświadome, i jest często podsycane przez poczucie frustracji, zazdrości lub resentymentu wobec tych, którzy jawnie demonstrują swoją godność lub pozycję społeczną. Humor staje się w tym kontekście mechanizmem obronnym, sposobem na radzenie sobie z poczuciem niższości lub bezsilności wobec tych, którzy wydają się nieosiągalni.
H4>Kontekst Społeczny i Dynamiczny Władzy
Hobbes, żyjący w burzliwych czasach, zdawał sobie sprawę z ludzkiej natury, która jest z natury egoistyczna i dąży do dominacji. W jego ujęciu humor staje się narzędziem społecznym, które może służyć do podważania autorytetów, burzenia hierarchii i wyrównywania pozycji. Ośmieszając tych, którzy się wywyższają, społeczeństwo symbolically obala ich z piedestału, co może pełnić funkcję wentylu bezpieczeństwa dla stłumionych frustracji i niezadowolenia. Jest to forma subtelnej subwersji, która pozwala rozładować napięcie bez konieczności otwartej konfrontacji. Humor w tym świetle pełni funkcję społeczną, służąc jako mechanizm do regulacji stosunków międzyludzkich i wzajemnej kontroli, gdzie śmiech staje się narzędziem do przywracania równowagi w dynamicznych relacjach społecznych, zwłaszcza w kontekście nierówności władzy.
H4>Rezonans Współczesny
Współcześnie, obserwujemy to zjawisko w memach internetowych, satyrze politycznej czy stand-upie, gdzie często targetem są osoby publiczne, politycy czy celebryci, których „akcentowane poczucie godności” bywa wystawiane na próbę. To odzwierciedla ciągłą tendencję ludzkości do znajdowania humoru w upadku tych, którzy wydają się być ponad nami, co potwierdza ponadczasowość obserwacji Hobbesa.
Podsumowując, cytat Hobbesa to nie tyle definicja humoru, co przenikliwa analiza jego psychologicznego i społecznego podłoża, ukazująca humor jako złożony mechanizm ludzkiego umysłu, zakorzeniony w dynamice władzy, społecznej hierarchii i potrzebie autoafirmacji.