Śmierć nie jest aktem jednorazowym, chwilowym, lecz procesem bardzo przewlekłym.
Śmierć to długotrwały proces fizjologicznej i psychologicznej dezintegracji, a nie jednorazowy akt. Polega na symbolicznym umieraniu i adaptacji.
„Śmierć nie jest aktem jednorazowym, chwilowym, lecz procesem bardzo przewlekłym.” – Fryderyk Engels
To głębokie spostrzeżenie Engelsa, choć wypowiedziane w kontekście filozoficznym i socjologicznym, rezonuje silnie z psychologią ludzkiego doświadczania. Z psychologicznego punktu widzenia, śmierć, pojmowana szerzej niż tylko ustanie funkcji życiowych, to nie nagły, punktowy moment, ale raczej rozciągnięty w czasie proces dezintegracji – zarówno fizjologicznej, jak i psychologicznej. W ujęciu jednostkowym, proces ten rozpoczyna się długo przed ostatnim oddechem. Mamy tu do czynienia z wielowymiarowym rozpadem, który obejmuje stopniową utratę funkcji, pamięci, tożsamości, a nawet poczucia sensu życia, co często obserwujemy w przypadku chorób terminalnych, procesów starzenia się czy demencji.
Engels, mówiąc o „przewlekłości”, dotyka również aspektu
symbolicznej i psychologicznej śmierci, która może dotyczyć utraty znaczenia, sensu istnienia, czy też rozpadu dawnej tożsamości. Przykładowo, utrata pracy, relacji czy zdrowia, choć nie kończy życia fizycznego, może być przeżywana jako śmierć pewnej części siebie, śmierć wizji przyszłości, co często prowadzi do głębokiej żałoby i konieczności redefinicji własnego „ja”. Jest to powolne umieranie starych struktur psychicznych i adaptowanie się do nowej „nie-egzystencji” w dawnej formie.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!
W obliczu śmiertelności, psychologia zdrowia podkreśla wagę procesu godzenia się z perspektywą końca. Model Elizabeth Kübler-Ross, choć bywa krytykowany, obrazuje fazy (zaprzeczenie, gniew, targowanie się, depresja, akceptacja), które są właśnie odzwierciedleniem tego „przewlekłego procesu umierania” – psychicznego przygotowywania się na ostateczne rozstanie z życiem. Nie jest to więc jeden moment, ale szereg psychologicznych adaptacji, które jednostka musi przejść, zanim nadejdzie koniec biologiczny. Engels podkreśla więc nie tylko fizjologiczny, ale przede wszystkim
egzystencjalno-psychologiczny wymiar śmierci jako podróży, a nie punktu docelowego.