Każda epoka tęskni za jakimś piękniejszym światem.
Każda epoka tęskni za piękniejszym światem, gdyż człowiek dąży do transcendencji, idealizacji i ucieczki od niedoskonałości. To motywuje i pociesza.
Co Huizinga miał na myśli, mówiąc: „Każda epoka tęskni za swym piękniejszym światem”?
To zdanie, choć na pierwszy rzut oka proste, kryje w sobie głęboką prawdę o ludzkiej kondycji i funkcjonowaniu społeczeństw. Huizinga, jako historyk kultury, zanalizował ten fenomen w kontekście średniowiecza, widząc w nim nieustanną tęsknotę za idealizacją, za ucieczką od surowości i niedoskonałości ówczesnej rzeczywistości. Z psychologicznego punktu widzenia, możemy to interpretować jako fundamentalną ludzką potrzebę dążenia do transcendencji, do czegoś „więcej” niż obecne doświadczenie.
Ta tęsknota nie jest jednak jednorodna. Przybiera ona różne formy w zależności od epoki i jej specyficznych wyzwań. W średniowieczu mogło to objawiać się w idealizacji rycerskości, świętości, czy też obrazów raju, jako ucieczka od zarazy, wojen i krótkiego życia. Współcześnie, mimo technologicznego postępu i pozornego dobrobytu, wciąż odczuwamy jego echo – manifestuje się ono w dążeniu do samorealizacji, poszukiwaniu autentyczności, tęsknocie za utopijnymi wizjami społecznymi, czy też w rozpowszechnionym nurcie duchowości i mindfulness. Jest to odwieczny mechanizm obronny psychiki, sposób radzenia sobie z egzystencjalnym lękiem i poczuciem niedosytu.
Psychologicznie, ta tęsknota za piękniejszym światem jest napędzana przez dwa kluczowe mechanizmy. Po pierwsze, to deficytowe poczucie – świadomość, że obecna rzeczywistość jest niekompletna, pełna niedoskonałości, cierpienia i niesprawiedliwości. Po drugie, to naturalna dla człowieka zdolność do fantazjowania i symbolicznego myślenia, pozwalająca konstruować mentalne obrazy idealnych światów. Te wewnętrzne konstrukcje pełnią funkcję regulacyjną – są źródłem nadziei, motywacji, ale także mechanizmem ucieczki od niezadowalającej rzeczywistości.
Co więcej, owa tęsknota jest często zbiorowym doświadczeniem. Społeczności, napotykając wspólne wyzwania, tworzą wspólne narracje o „piękniejszym świecie”, które stają się kamieniem węgielnym ich kultury, religii, czy ideologii. Te wspólne marzenia o lepszym jutrze mogą być zarówno siłą napędową zmian społecznych, jak i źródłem konfliktów, jeśli wizje te są ze sobą sprzeczne.
Huizinga, w swoim cytacie, trafnie uchwycił fundamentalną dwoistość ludzkiej natury: naszą zdolność do racjonalnego postrzegania rzeczywistości oraz nieustanne dążenie do jej przekraczania, do snucia marzeń o tym, co mogłoby być doskonalsze. Ta tęsknota jest zatem zarówno wyrazem naszej słabości (niezadowolenia), jak i naszej siły (zdolności do wyobrażania sobie i dążenia do lepszego).