Świat nie miał początku i nie będzie miał końca. Ruch jest wieczny, tak jak i czas, który go mierzy: pojęcie teraźniejszości zawiera pojęcie przeszłości i przyszłości.
Arystoteles widzi czas jako wieczny, dynamiczny splot, gdzie teraźniejszość mentalnie zawiera przeszłość i przyszłość, kształtując ludzkie doświadczenie i psychikę.
Arystotelesowska wieczność w psychologicznej perspektywie:
Słowa Arystotelesa o wieczności świata i ruchu, w połączeniu z nierozerwalnością przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, stanowią fundament dla głębokiej refleksji psychologicznej, wykraczającej poza prostą chronologię. Z perspektywy psychologii, cytat ten rzuca światło na naszą percepcję czasu i jej wpływ na ludzkie doświadczenie.
Koncepcja, że „Świat nie miał początku i nie będzie miał końca”, odnosi się do ludzkiego poczucia ciągłości istnienia, niezależnie od indywidualnego życia. W psychologii egzystencjalnej, ta idea jest kluczowa dla zrozumienia naszej kruchości w obliczu nieskończoności. Świadomość, że jesteśmy częścią czegoś znacznie większego i wiecznego, może prowadzić do dwóch skrajnych reakcji: z jednej strony do poczucia ulgi i przynależności, z drugiej do lęku przed bezcelowością jednostkowego bytu.
„Ruch jest wieczny, tak jak i czas, który go mierzy” – to stwierdzenie podkreśla dynamiczny charakter rzeczywistości i nierozerwalny związek między zmianą a przepływem czasu. Z psychologicznego punktu widzenia, ruch symbolizuje ciągły proces indywidualnego rozwoju, uczenia się i adaptacji. Nasze życie jest serią nieustannych zmian, a psychika ludzka jest z natury dynamiczna, nieustannie ewoluująca. Brak ruchu, stagnacja, często wiąże się z cierpieniem psychicznym, takimi jak depresja czy poczucie bezsensu.
Najbardziej psychologicznie rezonująca jest jednak ostatnia część cytatu: „pojęcie teraźniejszości zawiera pojęcie przeszłości i przyszłości”. Arystoteles wyprzedził w niej współczesne teorie psychologiczne dotyczące roli pamięci i przewidywania w formowaniu naszej rzeczywistości. Nasza „teraz” nie jest odizolowaną chwilą, lecz kompleksowym splotem, w którym echa przeszłych doświadczeń (pamięć, nawyki, traumy) oraz oczekiwania i plany na przyszłość (nadzieje, lęki, cele) splatają się w jedno.
Na przykład, w terapii poznawczo-behawioralnej, często analizuje się, jak przeszłe doświadczenia (przeszłość) wpływają na obecne wzorce myślenia i zachowania (teraźniejszość) oraz jak te wzorce kształtują oczekiwania wobec przyszłości. Podobnie, w psychologii pozytywnej, planowanie i wizualizacja przyszłych sukcesów (przyszłość) wzmacnia motywację i dobrostan w teraźniejszości. Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość nie są odrębnymi bytami, lecz psychologicznie nierozerwalnymi wymiarami, które wzajemnie się konstruują, tworząc nasze unikalne doświadczenie czasu i sensu życia.
Podsumowując, Arystoteles w tym cytacie uchwycił esencję psychologicznego doświadczenia czasu – jego ciągłość, dynamikę oraz nierozerwalny splot przeszłości, teraźniejszości i przyszłości w kształtowaniu ludzkiej psychiki i percepcji świata.