Wojna toczy się zawsze tak, jakby ludzkość nie miała pojęcia, co to sprawiedliwość.
Wojna demaskuje, że ludzkie rozumienie sprawiedliwości jest często selektywne, narzędziem usprawiedliwiania przemocy i partykularnych interesów.
Sformułowanie Elias Canettiego uderza w samo serce ludzkiej kondycji, rzucając światło na paradoks, w którym społeczeństwa, mimo zaawansowanej myśli filozoficznej i etycznej, wciąż bezrefleksyjnie wpadają w wojenne konflikty. Z psychologicznego punktu widzenia, wojna demaskuje głęboko zakorzenione mechanizmy obronne i projekcyjne, które pozwalają jednostkom oraz grupom na demonizowanie „innego”, jednocześnie absolutyzując własne, często egoistyczne czy partykularne interesy jako uniwersalne i słuszne.
Kwestia „sprawiedliwości” w kontekście wojny staje się kuriozalnym kamuflażem dla pierwotnych popędów do władzy, dominacji i gromadzenia zasobów. Canetti zdaje się sugerować, że ludzkość, owszem, posiada pojęcie sprawiedliwości – ale jest ono niezwykle plastyczne, elastycznie dopasowywane do bieżących potrzeb agresora. Wojna to stan, w którym prymitywne warstwy psychiki przejmują kontrolę: strach mobilizuje do obrony, nienawiść legitymizuje przemoc, a idealizacja własnej grupy wzmacnia poczucie wyższości moralnej, prowadząc do dehumanizacji przeciwnika.
Filozoficznie, można odczytać to jako krytykę racjonalności oświeceniowej, która zakładała, że rozwój rozumu doprowadzi do bardziej etycznych i pokojowych społeczeństw. Canetti, obserwując historyczne cykle wojen, stawia tezę, że pojęcie sprawiedliwości, zamiast być obiektywnym kompasem moralnym, staje się narzędziem retorycznym, elementem propagandy, który maskuje irracjonalne i destrukcyjne popędy. Wojna jest więc nie tylko porażką polityczną, ale przede wszystkim moralną i psychologiczną, ujawniającą naszą niezdolność do prawdziwej empatii i uniwersalnego rozumienia sprawiedliwości poza wąskimi, grupowymi ramami.