Wojna toczy się zawsze tak, jakby ludzkość nie miała pojęcia, co to sprawiedliwość.
Wojna demaskuje, że ludzkie rozumienie sprawiedliwości jest często selektywne, narzędziem usprawiedliwiania przemocy i partykularnych interesów.
Sformułowanie Elias Canettiego uderza w samo serce ludzkiej kondycji, rzucając światło na paradoks, w którym społeczeństwa, mimo zaawansowanej myśli filozoficznej i etycznej, wciąż bezrefleksyjnie wpadają w wojenne konflikty. Z psychologicznego punktu widzenia, wojna demaskuje głęboko zakorzenione mechanizmy obronne i projekcyjne, które pozwalają jednostkom oraz grupom na demonizowanie „innego”, jednocześnie absolutyzując własne, często egoistyczne czy partykularne interesy jako uniwersalne i słuszne.
Kwestia „sprawiedliwości” w kontekście wojny staje się kuriozalnym kamuflażem dla pierwotnych popędów do władzy, dominacji i gromadzenia zasobów. Canetti zdaje się sugerować, że ludzkość, owszem, posiada pojęcie sprawiedliwości – ale jest ono niezwykle plastyczne, elastycznie dopasowywane do bieżących potrzeb agresora. Wojna to stan, w którym prymitywne warstwy psychiki przejmują kontrolę: strach mobilizuje do obrony, nienawiść legitymizuje przemoc, a idealizacja własnej grupy wzmacnia poczucie wyższości moralnej, prowadząc do dehumanizacji przeciwnika.
Nie musisz już wybuchać ani udawać, że nic Cię nie rusza.
Zrozum, co naprawdę stoi za gniewem, lękiem czy frustracją i naucz się nimi zarządzać, zamiast pozwalać, by rządziły Tobą.
Filozoficznie, można odczytać to jako krytykę racjonalności oświeceniowej, która zakładała, że rozwój rozumu doprowadzi do bardziej etycznych i pokojowych społeczeństw. Canetti, obserwując historyczne cykle wojen, stawia tezę, że pojęcie sprawiedliwości, zamiast być obiektywnym kompasem moralnym, staje się narzędziem retorycznym, elementem propagandy, który maskuje irracjonalne i destrukcyjne popędy. Wojna jest więc nie tylko porażką polityczną, ale przede wszystkim moralną i psychologiczną, ujawniającą naszą niezdolność do prawdziwej empatii i uniwersalnego rozumienia sprawiedliwości poza wąskimi, grupowymi ramami.