Wolność jest dana człowiekowi od natury i pierwszą troską człowieka jest jak najszybsze przekazanie jej komukolwiek. Dlatego na przestrzeni całej historii stwarza on sobie bogów.
Człowiek ucieka od ciężaru wolności i odpowiedzialności, tworząc bogów (systemy, ideologie), aby zrzucić z siebie ten trud.
Słowa Dostojewskiego, niczym psychologiczny rentgen, przenikają do najgłębszych warstw ludzkiej egzystencji, obnażając paradoks wolności i ukryte mechanizmy jej unikania. „Wolność jest dana człowiekowi od natury” – to stwierdzenie stanowi punkt wyjścia, podkreślając fundamentalną, wrodzoną naturę ludzkiej autonomii. Wolność, w sensie egzystencjalnym, nie jest tu definiowana jako brak ograniczeń zewnętrznych, lecz jako ciężar odpowiedzialności, możliwość wyboru i konieczność nadawania sensu własnemu istnieniu w obliczu braku predefiniowanych ścieżek.
Jednakże, jak sugeruje Dostojewski, właśnie ten nieznośny ciężar wolności staje się źródłem lęku i niepokoju. „pierwszą troską człowieka jest jak najszybsze przekazanie jej komukolwiek.” To sedno psychologicznej obserwacji. Wolność, zamiast być błogosławieństwem, jawi się jako coś, czego ludzka psychika stara się pozbyć. Powoduje to silny dyskomfort, wynikający z konieczności samodzielnego podejmowania decyzji, ponoszenia konsekwencji i mierzenia się z pustką sensu, którą człowiek sam musi wypełnić. Jest to echo lęku przed samotnością egzystencjalną, przed brakiem oparcia w zewnętrznych autorytetach.
Odzyskaj wewnętrzny spokój i pewność siebie.
Zbuduj trwałe poczucie własnej wartości.
Dlatego też, według Dostojewskiego, „na przestrzeni całej historii stwarza on sobie bogów.” Termin „bogowie” ma tu szerokie konotacje, symbolizujące wszelkie zewnętrzne systemy, ideologie, struktury społeczne, autorytety moralne, a nawet relacje międzyludzkie, którym człowiek oddaje swoją wolność. To nie tylko bogowie w sensie religijnym, ale także absolutne prawdy naukowe, dogmaty polityczne, bezrefleksyjne przestrzeganie norm społecznych, a nawet uzależnienie od opinii innych. Przekazując wolność „bogom”, człowiek zrzeka się odpowiedzialności za własne wybory, zrzuca z siebie ciężar samodzielnego poszukiwania sensu i znajduje ulgę w poczuciu bycia częścią czegoś większego, co nadaje mu gotowe odpowiedzi i ramy funkcjonowania.
Z psychologicznego punktu widzenia, proces ten można interpretować jako mechanizm obronny. Lęk przed wolnością, wynikający z głębokiej świadomości własnej śmiertelności i braku absolutnego sensu, prowadzi do ucieczki w konformizm, dogmatyzm i poszukiwanie zewnętrznych autorytetów. Człowiek woli poddać się woli „boga” – czy to religijnego, politycznego, czy społecznego – niż mierzyć się z przerażającą perspektywą całkowitej samokreacji i ponoszenia pełnej odpowiedzialności za swoje życie. Ta obserwacja Dostojewskiego stanowi przenikliwą analizę ludzkiej kondycji, ukazując uniwersalną tendencję do rezygnacji z wolności na rzecz iluzorycznego bezpieczeństwa i sensu, co ma głębokie implikacje dla zrozumienia ludzkiej psychiki i jej dążenia do ucieczki od nieznośnego ciężaru autonomii.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!