Nie wierzcie zegarom - czas wymyślił je dla zabawy.
Zegary to ludzka iluzja kontroli nad czasem; prawdziwe doświadczenie czasu jest subiektywne, wewnętrzne, wolne od zewnętrznych miar.
Nie wierzcie zegarom - czas wymyślił je dla zabawy.
Cytat Wojciecha Bartoszewskiego, choć z pozoru lekki, otwiera głęboką refleksję nad naturą czasu i jego wpływem na ludzką psychikę. Jego filozoficzna esencja sprowadza się do rozróżnienia między doświadczeniem czasu wewnętrznego a zewnętrzną, zdogmatyzowaną miarą. Zegary są tu symbolem kultury, społeczeństwa i konwencji, które narzucają nam ramy temporalne – godziny, dni, lata. Są artefaktem ludzkiego umysłu, próbującego uporządkować i zrozumieć nieuchwytną strumień istnienia.
Gdy Bartoszewski mówi, że „czas wymyślił je dla zabawy”, sugeruje przewrotność. To nie zegary dyktują czas, ale czas w swej podstawowej, nieuwarunkowanej formie stworzył narzędzia do jego mierzenia, niejako kpiąc z naszej prób jego opanowania. Z psychologicznego punktu widzenia, ta „zabawa” może być interpretowana jako iluzja kontroli i bezpieczeństwa, jaką dają nam ramy czasowe. Ludzie, w obliczu nieskończoności i zmienności, pragną przewidywalności. Zegary i kalendarze dają nam poczucie, że wiemy, gdzie jesteśmy i dokąd zmierzamy, redukując lęk przed nieznanym. Jednakże, to poczucie jest często fałszywe.
Cytat ten jest również zaproszeniem do uwolnienia się od tyranicznego panowania zewnętrznego czasu. W psychoterapii często pracujemy nad uświadomieniem sobie, jak wiele stresu i presji generują narzucone nam harmonogramy i terminy. Życie w pośpiechu, gonitwie za „sukcesem” czy „optymalizacją” czasu, prowadzi do wypalenia, lęku i utraty kontaktu z wewnętrznym rytmem. Bartoszewski wzywa do powrotu do subiektywnego przeżywania czasu, do chwili obecnej, do intuicyjnego wyczuwania, kiedy coś jest „właściwe” czy „dojrzałe”. Taka postawa sprzyja uważności (mindfulness), która pozwala na głębsze doświadczanie życia i akceptację jego naturalnego przepływu, niezależnie od tykających wskazówek.
Krótko mówiąc, cytat jest przypomnieniem, że prawdziwe doświadczenie czasu jest subiektywne i wewnętrzne, a zewnętrzne miary są jedynie ludzką konstrukcją, często dezorientującą i odrywającą nas od istoty egzystencji.