Zegary sa przesądne: nie wybijają trzynastek.
Ludzka psychika unika chaosu i pecha. Zegary, nie wybijając trzynastek, odzwierciedlają nasze dążenie do porządku i bezpieczeństwa.
Cytat Lidii Jasińskiej, „Zegary są przesądne: nie wybijają trzynastek”, to prosta, ale niezwykle trafna metafora, która dotyka głębokich warstw ludzkiej psychiki i filozofii. Na pierwszy rzut oka, zdanie to może wydawać się żartobliwym spostrzeżeniem dotyczącym mechanizmów zegarowych, które po dwunastej zawsze wracają do jedynki. Jednakże, wnikliwa analiza ujawnia, że Jasińska odnosi się do fundamentalnych mechanizmów obronnych, kulturowych uwarunkowań i ludzkiej tendencji do unikania tego, co uznawane jest za złowrogie lub pechowe.
Zacznijmy od przesądu. Przesądy są głęboko zakorzenionymi w kulturze i psychice ludzkiej wierzeniami, które często nie mają racjonalnego uzasadnienia, a mimo to wywierają silny wpływ na nasze postawy i zachowania. Trzynastka od wieków jest symbolem pecha w wielu kulturach, co ma swoje korzenie w mitologii, religii i historii. Ludzki umysł, dążący do porządkowania świata i unikania zagrożeń, wykształcił mechanizmy, które pozwalają mu radzić sobie z niepewnością i lękiem przed nieznanym. Unikanie trzynastki, czy to w numeracji pięter, miejsc w samolotach czy, jak w tym cytacie, w symbolice czasu, jest formą kolektywnego mechanizmu obronnego. Zegary, jako obiektywne narzędzia mierzące czas, symbolizują tu swego rodzaju racjonalność i porządek. Ich „odmowa” wybicia trzynastki to symboliczne odzwierciedlenie ludzkiego oporu wobec tego, co niechciane i potencjalnie szkodliwe.
Z psychologicznego punktu widzenia, możemy mówić o dysonansie poznawczym. Gdy zegar wybijałby trzynastkę, naruszałoby to nasze głęboko osadzone przekonania o porządku, a także o pechowości tej liczby. Unikamy tego dyskomfortu poprzez stworzenie systemu, w którym trzynastka po prostu nie istnieje w kontekście cyklu godzinowego. Jest to adaptacyjny mechanizm, który pozwala nam utrzymać wewnętrzną spójność i poczucie kontroli. Ponadto, wybijanie trzynastki, w sensie dosłownym, byłoby absurdalne i naruszałoby samą logikę mierzenia czasu; w sensie symbolicznym, byłoby to zaproszenie do chaosu i nieprzewidywalności, czego ludzka psychika stara się unikać. Cykliczność zegara, jego przewidywalność i powtarzalność, dają nam poczucie bezpieczeństwa i stałości w świecie, który często bywa chaotyczny. Brak trzynastki w tym cyklu jest więc metaforycznym odzwierciedleniem ludzkiego dążenia do porządku, unikania lęku i budowania systemów, które wspierają nasze poczucie bezpieczeństwa, nawet jeśli opierają się na irracjonalnych przesądach.