Śmierć tych, którzy tworzą dzieła nieśmiertelne, zawsze jest przedwczesna.
Śmierć wybitnych twórców jest przedwczesna, bo przerywa potencjał tworzenia nieśmiertelnych idei, burząc ludzkie pragnienie sensu i transcendencji mimo ulotności życia.
Sformułowanie Pliniusza Młodszego niosące w sobie echa stoickiej refleksji nad ulotnością życia i dążeniem do transcendencji, uderza w samo sedno ludzkiej psychiki, dotykając lęku przed śmiercią, pragnienia nieśmiertelności i potrzeby pozostawienia po sobie trwałego śladu. Gdy autor mówi o „dziełach nieśmiertelnych”, nie odnosi się jedynie do materialnych wytworów, ale przede wszystkim do idei, wartości, inspiracji czy innowacji, które przekraczają granice fizycznego istnienia twórcy. Śmierć osoby, która wnosiła tak wartościowy wkład, jest postrzegana jako „przedwczesna” nie dlatego, że mogłaby żyć dłużej w sensie biologicznym, ale dlatego, że jej potencjał twórczy, jej zdolność do dalszego wzbogacania świata, zostaje nagle i nieodwracalnie przerwana.
Z psychologicznego punktu widzenia, ten cytat odzwierciedla głęboko zakorzenione w człowieku pragnienie sensu i znaczenia. Jesteśmy istotami narracyjnymi, dążącymi do konstruowania spójnych historii o sobie i świecie. Śmierć twórców dzieł nieśmiertelnych burzy tę narrację w sposób szczególnie bolesny, ponieważ pozbawia nas przyszłych rozdziałów, które mogłyby zostać napisane. Jest to zjawisko, które dotyka zarówno twórcę (pragnącego dokończyć swoje dzieło), jak i odbiorców (czujących stratę potencjalnego rozwoju i uzupełnienia). W psychologii egzystencjalnej, zmaganie się z własną śmiertelnością często prowadzi do sublimacji lęku przed nią poprzez tworzenie – niezależnie od tego, czy jest to sztuka, nauka, czy społeczne innowacje. Dążenie do „nieśmiertelności” poprzez dzieło jest próbą uchylenia się od ostateczności unicestwienia, pozostawienia czegoś, co przetrwa nasze fizyczne zniknięcie.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!
Konieczność mierzenia się z tym, że nawet najjaśniejszy umysł i największy talent podlega tym samym prawom biologii, co każdy inny, generuje poczucie niesprawiedliwości i egzystencjalnego smutku. W kontekście Pliniusza, który żył w czasach, gdy Rzym mierzył się z przemijaniem imperium i wartości, cytat ten może także odzwierciedlać szersze poczucie ulotności i kruchości wszystkiego, co ludzkie, jednocześnie akcentując, że pewne dzieła potrafią przekroczyć te granice i zyskać pozór wieczności, stając się swego rodzaju balsamem na lęk przed nieistnieniem.