Gdyby Bóg zapytał kobietę czego sobie życzy, odpowiedziałaby, ażeby wszystkie inne były od niej brzydsze i skromniej ubrane.
Aforyzm Świętochowskiego odzwierciedla psychologiczne dążenie do przewagi w rywalizacji społecznej i podtrzymania samooceny, nie jest zaś literalnym postulatem.
Kwestia kobiecej rywalizacji: Społeczne konstrukcje i psychologiczne mechanizmy
Cytowany aforyzm Aleksandra Świętochowskiego otwiera fascynującą perspektywę na złożoność ludzkiej psychiki i dynamiki społecznych, zwłaszcza w kontekście relacji między kobietami. Nałożony nań filtr psychologiczno-filozoficzny pozwala dostrzec, że choć zdanie to może wydawać się na pierwszy rzut oka prowokacyjne, a nawet mizoginistyczne, to jednak trafnie dotyka głęboko zakorzenionych mechanizmów poznawczych i emocjonalnych. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Świętochowski, twórca pozytywizmu polskiego, często posługiwał się hiperbolą i ostrymi formułami, aby zwrócić uwagę na pewne aspekty społeczne, które uważał za problematyczne lub godne analizy. Nie chodziło mu najprawdopodobniej o dosłowne pragnienie każdej kobiety, lecz o *uogólniony komentarz dotyczący dynamiki rywalizacji i dążenia do wyróżnienia się*, co jest zjawiskiem powszechnym, a nie wyłączną cechą kobiecości.
Z perspektywy psychologii społecznej, cytat ten można interpretować jako nawiązanie do *teorii porównań społecznych Leona Festingera*. Ludzie, co do zasady, oceniają siebie w porównaniu z innymi. Dążenie do bycia „lepszym” lub „wyżej” w hierarchii społecznej jest naturalnym mechanizmem, który często służy podtrzymaniu samooceny i poczucia własnej wartości. W kontekście rywalizacji między kobietami, szczególnie w XIX wieku (ale i dziś), atrakcyjność fizyczna i sposób ubierania się były (i wciąż są, choć w zmienionej formie) istotnymi miernikami statusu społecznego i kapitału rynkowego w relacjach międzyludzkich. Pragnienie, aby „wszystkie inne były od niej brzydsze i skromniej ubrane”, można więc rozumieć jako *manifestację nieświadomego dążenia do uzyskania przewagi konkurencyjnej* – zarówno w sferze osobistej (np. w poszukiwaniu partnera), jak i społecznej (uzyskanie większego prestiżu, uwagi, akceptacji).
Czy wiesz, że relacje z matką są kanwą
dla wszystkich innych relacji, jakie nawiązujesz w życiu?
Poznaj mechanizmy, które kształtują Cię od dzieciństwa.
Odzyskaj władzę nad sobą i stwórz przestrzeń dla nowych relacji – z matką, córką, światem i samą sobą 🤍
Filozoficznie, możemy dostrzec w tym zdaniu refleksję na temat *kondycji ludzkiej i jej wrodzonej skłonności do egoizmu, ambicji i dążenia do dominacji*. Nie jest to specyficzne dla kobiet, aczkolwiek Świętochowski umiejscawia to w kobiecym doświadczeniu, co może odzwierciedlać ówczesne stereotypy płciowe. Kobieta, stawiająca takie żądanie, staje się tu, w ujęciu symbolicznym, ucieleśnieniem uniwersalnej ludzkiej tęsknoty za *unikalnością i wyższością*. Jest to pragnienie bycia „jedyną” lub „najlepszą”, co stanowi potężną motywację w wielu aspektach życia. W kontekście kulturowym, gdzie od wieków kobiety były oceniane i wartościowane często poprzez pryzmat ich wyglądu i statusu społecznego, pragnienie „brzydszych” i „skromniej ubranych” rywalek staje się symbolicznym wyrazem obrony własnej pozycji w hierarchii społecznej. Nie chodzi tu o złośliwość, lecz o *obronę własnej pozycji i unikanie zagrożeń dla poczucia własnej wartości*.