Kobiety godne czci i miłości są tak rzadkie jak geniusze. Dla takich kobiet warto stawiać świątynie, dla zwykłych wystarczą szałasy z lustrem, kuch nią i jednym łóżkiem.
Świętochowski dewaluuje większość kobiet do funkcji użytkowych, idealizując nieliczne jako obiekty kultu, co odzwierciedla patriarchalny dualizm i instrumentalizację.
Kobieta jako ideał vs. narzędzie: Filozoficzna optyka Świętochowskiego
Cytat Aleksandra Świętochowskiego, z perspektywy filozoficzno-psychologicznej, odzwierciedla głęboko zakorzeniony w kulturze patriarchalnej dualizm postrzegania kobiet. Autor, w swoim pesymistycznym tonie, dokonuje wyraźnego rozróżnienia między dwoma kategoriami kobiecości, co jest jednocześnie komentarzem do ówczesnych norm społecznych i psychologicznych oczekiwań wobec płci. Kobieta „godna czci i miłości” jest niemalże uduchowionym, transcendentnym bytem, zrównanym z geniuszem – co sugeruje jej wyjątkowość, rzadkość i ponadprzeciętność intelektualną lub moralną. Jej rolą nie jest jedynie reprodukcja czy zaspokajanie potrzeb materialnych, ale inspirowanie, bycie muzą, czy wręcz obiektem kultu. Słowo „świątynie” symbolizuje tu najwyższy poziom adoracji, poświęcenia i uznania dla jej niematerialnych, duchowych wartości.
Z drugiej strony, „zwykłe” kobiety są redukowane do roli funkcjonalnych narzędzi, których wartość sprowadza się do zaspokajania najbardziej podstawowych potrzeb mężczyzny. „Szałasy z lustrem, kuchnią i jednym łóżkiem” to metonimia miejsca i funkcji. Lustro odzwierciedla oczekiwanie na dbałość o wygląd zewnętrzny i seksualną atrakcyjność. Kuchnia symbolizuje rolę gospodyni domowej, odpowiedzialnej za karmienie i podtrzymywanie ogniska domowego. Jedno łóżko z kolei jawnie wskazuje na rolę kobiety jako partnerki seksualnej i matki. Ten opis pozbawia kobietę indywidualności, głębi, aspiracji i autonomii, sprowadzając ją do zbioru funkcji.
Czy wiesz, że relacje z matką są kanwą
dla wszystkich innych relacji, jakie nawiązujesz w życiu?
Poznaj mechanizmy, które kształtują Cię od dzieciństwa.
Odzyskaj władzę nad sobą i stwórz przestrzeń dla nowych relacji – z matką, córką, światem i samą sobą 🤍
Psychologicznie, cytat Świętochowskiego ujawnia mechanizm idealizacji i dewaluacji w relacjach międzyludzkich, szczególnie w kontekście płci. Mężczyzna idealizujący „geniuszkę” poszukuje w kobiecie czegoś więcej niż zaspokojenia fizycznych potrzeb – prawdopodobnie szuka partnerki intelektualnej, duchowej, która stanowiłaby dla niego wyzwanie i inspirację. Natomiast postawa wobec „zwykłych” kobiet świadczy o instrumentalnym podejściu, gdzie ich wartość jest mierzona ich użytecznością. Jest to również przejaw męskiego lęku przed byciem „zassanym” przez przeciętność i próba odróżnienia się od mas poprzez poszukiwanie „wyjątkowej” partnerki. Cytat ukazuje również patriarchalne fantazje o kontroli i posiadaniu, gdzie kobieta jest albo niedostępnym bóstwem, albo posłusznym i funkcjonalnym elementem męskiego świata. W tle pobrzmiewa echo mizoginii, która odmawia większości kobiet głębi i wartości, jednocześnie idealizując garstkę wybranych, co jest dla nich samych nierealnym brzemieniem.