Dużo jest wśród nas takich: ogromne łakomstwo na wielkie czyny i bardzo mało jakiejkolwiek roboty,
Wielkie ambicje bez działania to prokrastynacja i brak autentyczności. Psychologiczny paradoks między idealizacją a rzeczywistym wysiłkiem. Filozoficznie: bierność i unikanie odpowiedzialności.
Cytat Stefana Żeromskiego, niezwykle trafny w swojej lapidarności, odnosi się do głęboko zakorzenionego w naturze ludzkiej dualizmu pomiędzy ambicjami a rzeczywistymi działaniami. Psychologicznie, zdanie to odsłania paradoks, który można nazwać „syndromem wielkich idei i małych czynów”.
Psychologiczny mechanizm pragnienia „wielkich czynów”
Człowiek posiada naturalną skłonność do idealizacji. Pragnienie „wielkich czynów” rodzi się z głębokiej potrzeby znaczenia, samorealizacji, pozostawienia po sobie śladu, a często także z projekcji wyobrażeń o własnej idealnej wersji Ja. Jest to echo heroicznej narracji wpisanej w kulturę, gdzie bohaterowie dokonują extraordinary rzeczy. To łakomstwo może być napędzane przez idealizm, poczucie misji, a nawet narcystyczne pragnienie uznania i podziwu.
Dysonans poznawczy i prokrastynacja
Problem pojawia się, gdy to łakomstwo zderza się z „bardzo małą jakąkolwiek robotą”. Ta dysproporcja prowadzi do wewnętrznego konfliktu i dysonansu poznawczego. Im większa przepaść między marzeniem o wielkim czynie a podejmowanymi (lub niepodejmowanymi) realnymi krokami, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia prokrastynacji, lęku przed porażką lub paraliżu decyzyjnego. Obawa przed tym, że rzeczywistość nie dorówna wyidealizowanemu obrazowi, może prowadzić do unikania działania.
Prokrastynacja to nie lenistwo.
To wołanie Twojego lęku
Naucz się działać mimo wątpliwości, lęku i perfekcjonizmu
Filozoficzny wymiar odpowiedzialności
Na poziomie filozoficznym, cytat ten porusza kwestię odpowiedzialności. Łakomstwo na wielkie czyny bez odpowiedniego zaangażowania w pracę to forma uchylania się od ciężaru realizacji idei. Jest to de facto forma bierności, kamuflująca się pod płaszczykiem wzniosłych aspiracji. Żeromski piętnuje tutaj brak autentyczności – deklarowanie bycia zwolennikiem wielkich idei bez chęci ponoszenia trudu ich urzeczywistnienia.
Można to również odnieść do koncepcji egzystencjalnej frustracji. Jeśli jednostka nie jest w stanie przełożyć swoich wzniosłych pragnień na konkretne działania, może doświadczyć poczucia bezsensu, niespełnienia i chronicznego żalu, co z kolei może prowadzić do apatii i pesymizmu. Cytat ten jest ostrzeżeniem przed pułapką pustych aspiracji i apelem o konkret, o odpowiedzialność za przełożenie idei w czyn.