Kiedy prawda pojawia się jako obowiązujący banał - to znaczy, że umarła i nie jest prawdą.
Kiedy prawda staje się powszechnym truizmem, traci swoją głębię, wyzywającą moc i przestaje inspirować – umiera, nie będąc już prawdą.
Sformułowanie Mrożka, Kiedy prawda pojawia się jako obowiązujący banał - to znaczy, że umarła i nie jest prawdą
, dotyka sedna ludzkiego doświadczenia z rzeczywistością i jej interpretacją. Z perspektywy psychologicznej i filozoficznej, cytat ten rzuca światło na mechanizmy, za pomocą których jednostki i społeczeństwa manipulują, trywializują i ostatecznie zniekształcają to, co uznają za prawdę
.
Zacznijmy od natury prawdy
W filozofii prawda nie jest bytem statycznym, lecz dynamicznym procesem interpretacji. Ona jest konstruktem, który w danej chwili może wydawać się bezdyskusyjny. Mrożek sugeruje, że gdy taka konstrukcja staje się obowiązującym banałem
, traci swoją esencję, swoją siłę poznawczą i prowokacyjną. To, co było kiedyś odkryciem, wyzwaniem, lub głęboką refleksją, zostaje spłaszczone do formy łatwo przyswajalnej frazy, maksymy, czy sloganu. W tym momencie przestaje być prawdą
w pełnym tego słowa znaczeniu, a staje się raczej społeczną konwencją lub wygodnym uproszczeniem.
Ranisz siebie, bo chronisz
wewnętrzne dziecko?
To ta odrzucona część Ciebie, która wciąż czeka na poczucie bezpieczeństwa, uznanie i miłość. I tylko Ty możesz ją nimi obdarzyć🤍
Perspektywa psychologiczna
Psychologicznie, mechanizm ten wiąże się z szeregiem procesów. Po pierwsze, mamy do czynienia z dezaksjologizacją – prawda, sprowadzona do banału, traci swoją wartość. Nie inspiruje do myślenia, nie skłania do głębszej analizy. Ułatwia to przetwarzanie informacji, ale kosztem ich głębi. Po drugie, cytat odnosi się do konformizmu poznawczego. Kiedy pewne stwierdzenie jest powszechnie akceptowane i utrwalone jako oczywistość
, jednostki łatwiej je przyjmują, często bez poddawania go krytycznej refleksji. Dzieje się tak, ponieważ sprzeciwianie się takiemu banałowi
wymaga wysiłku poznawczego, a często i społecznego. Z psychologicznego punktu widzenia, ludzie dążą do redukcji dysonansu poznawczego i do oszczędzania energii mentalnej, co sprawia, że gotowe, powierzchowne prawdy
są atrakcyjnym rozwiązaniem.
Kiedy prawda staje się banałem, przestaje być doświadczeniem, a staje się jedynie informacją, często powtarzaną bez zrozumienia. Traci swój prowokacyjny charakter, zdolność do zmiany perspektywy czy zmuszania do refleksji. W ten sposób, prawda umiera
– przestaje żyć w umysłach ludzi jako żywa idea, a staje się pustym schematem.