Słowa prawdy zbyt często nie są przyjemne. Przyjemne słowa zbyt rzadko są słowami prawdy.
Prawda często boli, gdyż burzy komfort i wymaga zmian. Przyjemne słowa zaś często fałszują, by utrzymać harmonię i uniknąć bólu.
Paradoks Prawdy i Przyjemności w Komunikacji Międzyludzkiej
Cytat Bolesława Szczęsnego Herbaczewskiego, „Słowa prawdy zbyt często nie są przyjemne. Przyjemne słowa zbyt rzadko są słowami prawdy”, zgłębia fundamentalny dylemat, z którym borykamy się w komunikacji międzyludzkiej i introspekcji. Jego sedno leży w konflikcie między ludzką potrzebą komfortu psychologicznego a nieuchronnością konfrontacji z niewygodną rzeczywistością.
Z perspektywy psychologicznej, nasz mózg, dążąc do homeostazy i unikania bólu, często preferuje narracje, które podtrzymują poczucie bezpieczeństwa i akceptacji. Prawda, zwłaszcza ta dotycząca naszych wad, błędów czy trudnych realiów świata, może być poznawczo dysonansująca. Może burzyć nasze wyobrażenia o sobie (samoocenę), o innych (wiązanie się z rozczarowaniem) lub o świecie (pesymizm, lęk). Dlatego, jak mówi Herbaczewski, „słowa prawdy zbyt często nie są przyjemne”. Są nieprzyjemne, ponieważ wymagają wysiłku adaptacyjnego, przestawienia schematów myślowych, a czasem nawet zmiany zachowania. Przykładem mogą być negatywne informacje zwrotne, które, choć konieczne do rozwoju, często odbierane są z oporem.
Ranisz siebie, bo chronisz
wewnętrzne dziecko?
To ta odrzucona część Ciebie, która wciąż czeka na poczucie bezpieczeństwa, uznanie i miłość. I tylko Ty możesz ją nimi obdarzyć🤍
Z drugiej strony, „przyjemne słowa zbyt rzadko są słowami prawdy”. To stwierdzenie odnosi się do naszej tendencji do koloryzowania rzeczywistości, unikania konfrontacji, a nawet manipulacji w celu podtrzymania dobrych relacji, uniknięcia konfliktu lub po prostu poprawy cudzego samopoczucia. Może to objawiać się w postaci „białych kłamstw”, komplementów bez pokrycia, czy też unikania trudnych, choć koniecznych rozmów. Istnieje tu silny psychologiczny motyw dążenia do akceptacji społecznej i unikania odrzucenia. Przyjemne słowa często służą jako narzędzie społeczne, ułatwiające interakcje, budowanie więzi i podtrzymywanie harmonii. Jednak ta funkcjonalność ma swoją cenę – zaciera granice prawdy i iluzji, prowadząc do powierzchownych relacji i uniemożliwiając głębsze zrozumienie siebie i świata.
Filozoficznie, cytat ten dotyka kwestii epistemologii i etyki. Czy dążenie do prawdy jest zawsze nadrzędne wobec dążenia do przyjemności? Czy społeczeństwo oparte na niewygodnych prawdach jest lepsze od społeczeństwa opartego na przyjemnych iluzjach? Herbaczewski sugeruje, że istnieje konflikt między tymi dwoma wartościami, a ich synergia jest rzadka. To wyzwanie dla jednostki – jak godzić potrzebę komfortu psychologicznego z koniecznością poznania i zaakceptowania rzeczywistości, nawet jeśli jest ona bolesna. Wymaga to odwagi poznawczej i dojrzałości emocjonalnej.