Jakaż to mądrość owych czasów, które nazywamy starymi? Czyż jest to mądrość siwych włosów? Nie, to mądrość kolebki.
Bentham podważa, że wiek równa się mądrości; stara mądrość to często pierwotne, niedoskonałe początki, a nie kulminacja rozumu.
Filozoficzno-Psychologiczne Rozważanie nad Cytatem Jeremy'ego Benthama
Cytat Jeremy'ego Benthama: „Jakaż to mądrość owych czasów, które nazywamy starymi? Czyż jest to mądrość siwych włosów? Nie, to mądrość kolebki.” prowokuje do głębokiej refleksji nad naturą mądrości, tradycji i postępu. Z perspektywy filozoficzno-psychologicznej, Bentham podważa dominujące w jego czasach przekonanie, że mądrość jest inherentnie związana z wiekiem i doświadczeniem przekazywanym z pokolenia na pokolenie – z ową „mądrością siwych włosów”.
Filozoficznie, Bentham, jako jeden z twórców utylitaryzmu, krytykuje bezkrytyczne przywiązanie do tradycji i autorytetów przeszłości. W jego ujęciu, stara mądrość, często utożsamiana z patriarchalnymi strukturami i niezmiennymi zasadami, niekoniecznie jest mądra. Może być raczej zbiorem błędów, przesądów i nieefektywnych rozwiązań, które przetrwały tylko dlatego, że były „stare” lub „ustanowione”. To co nazywa „mądrością kolebki”, odnosi się do początków danej idei, instytucji czy zasady. Zamiast widzieć w starożytności źródło głębokiej wiedzy, Bentham sugeruje, że jest ona raczej punktem wyjścia, często prymitywnym i niedoskonałym, z którego dopiero zaczyna się rozwijać ludzkie poznanie i społeczeństwo. Mądrość, w prawdziwym sensie, nie wynika z długotrwałości, lecz z racjonalnej weryfikacji i użyteczności dla obecnego społeczeństwa.
Odzyskaj wewnętrzny spokój i pewność siebie.
Zbuduj trwałe poczucie własnej wartości.
Psychologicznie, teza Benthama uderza w kilka kluczowych mechanizmów poznawczych i społecznych. Pierwszym jest efekt zakotwiczenia (anchoring bias), gdzie początkowe informacje (tradycje, stare prawa) wpływają na nasze późniejsze oceny, nawet jeśli są irracjonalne. Bentham sugeruje, że to, co było pierwsze („kolebka”), często jest traktowane jako fundamentalne i nienaruszalne, mimo braku obiektywnych dowodów na jego wartość. Drugim jest błąd konfirmacji (confirmation bias), czyli tendencja do poszukiwania i interpretowania informacji w sposób potwierdzający nasze istniejące przekonania – w tym przypadku, przekonanie o słuszności tego, co „stare” i „wypróbowane”.
Ponadto, cytat dotyka psychologii autorytetu i konformizmu. Ludzie mają tendencję do ulegania autorytetom (starsze pokolenia, tradycje) i dostosowywania się do norm grupowych, nawet jeśli te normy są w pewien sposób dysfunkcyjne. Bentham niejako zachęca do rebelii intelektualnej, do kwestionowania ustanowionych paradygmatów i do niezależnego myślenia o użyteczności i racjonalności. Mądrość prawdziwa, według niego, to nie ślepe podążanie za przodkami, ale refleksyjna ocena i ciągłe doskonalenie na podstawie racjonalnych zasad i empirycznej analizy skutków. To wezwanie do ewolucji myśli, która uznaje, że początki (kolebka
) są często naiwne i wymagają dojrzałego przekształcenia, a nie bezkrytycznego szacunku.