Łatwiej jest miasto w powietrzu wybudować niż państwo założyć bez religii.
Łatwiej zbudować fikcyjne miasto niż utrzymać państwo bez wspólnych wartości, spójności i sensu, które oferuje system wierzeń.
Głębokie rozumienie cytatu Plutarcha
Cytat Plutarcha: „Łatwiej jest miasto w powietrzu wybudować niż państwo założyć bez religii”, to głęboko humanistyczna i psychologicznie przenikliwa obserwacja. Wskazuje na fundamentalne znaczenie religii (rozumianej szeroko jako system wierzeń, wartości i rytuałów) dla spójności i trwałości każdej zorganizowanej zbiorowości ludzkiej, jaką jest państwo.
Z perspektywy psychologii społecznej i ewolucyjnej, religia pełniła i w dużej mierze nadal pełni funkcje adaptacyjne. Ludzie jako istoty społeczne potrzebują wspólnych ram poznawczych i moralnych, aby efektywnie współpracować i budować złożone struktury społeczne. Religia dostarczała tych ram, oferując:
Nie musisz już wybuchać ani udawać, że nic Cię nie rusza.
Zrozum, co naprawdę stoi za gniewem, lękiem czy frustracją i naucz się nimi zarządzać, zamiast pozwalać, by rządziły Tobą.
- Wspólne wartości i normy: Religie często formułują imperatywy moralne, które stają się podstawą prawa i etyki społecznej. Dają poczucie słuszności i prawości, kształtując sumienia obywateli i promując kooperację, nawet w obliczu osobistych kosztów.
- Poczucie przynależności i tożsamości: Wspólne praktyki religijne, rytuały i narracje mitologiczne tworzą silne więzi grupowe i poczucie wspólnej tożsamości. To z kolei sprzyja solidarności i gotowości do poświęceń dla dobra większej całości. W obliczu zagrożeń zewnętrznych jest to kluczowe dla przetrwania państwa.
- Sens i celowość: Religia często oferuje odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące życia, śmierci, cierpienia i przeznaczenia. Daje poczucie sensu życia, co jest niezwykle ważne dla utrzymania motywacji i nadziei w społeczeństwie. Bez wspólnego języka i zrozumienia sensu, społeczeństwo może popaść w anomię i rozpad.
- Legitymizację władzy: Historycznie religia często stanowiła podstawę legitymizowania władzy politycznej, nadając jej boski lub transcendentalny wymiar. To z kolei zwiększało posłuszeństwo i stabilność społeczną, redukując potrzebę użycia siły.
- Mechanizmy radzenia sobie ze strachem i niepewnością: Ludzie naturalnie odczuwają lęk przed nieznanym, śmiercią i chaosem. Religia oferuje struktury poznawcze i emocjonalne, które pomagają radzić sobie z tymi obawami, dając poczucie kontroli i ukojenia. Państwo, które nie jest w stanie zapewnić tych psychologicznych „kotwic” swoim obywatelom, jest bardziej podatne na rozkład.
„Miasto w powietrzu” symbolizuje coś nierealnego, trudnego do zbudowania, ale niemal abstrakcyjną konstrukcję techniczną. Państwo bez religii Plutarch stawia jako jeszcze trudniejsze do realizacji, ponieważ wymagałoby ono znalezienia alternatywnych, równie skutecznych mechanizmów psychologicznych i społecznych, które zastąpiłyby te, tradycyjnie dostarczane przez religię. Historia dowodzi, że próby budowania państw bez wyraźnej metafory odwołującej się do wspólnego zbioru wartości i idei, często napotykały na trudności w utrzymaniu spójności, zwłaszcza w długiej perspektywie.
Współcześnie, mimo sekularyzacji wielu społeczeństw, obserwujemy poszukiwanie „świeckich religii” – ideologii, nacjonalizmów czy systemów wartości – które pełnią podobne funkcje integracyjne i sensotwórcze. To potwierdza psychologiczną potrzebę ludzkości do posiadania wspólnych, ponadindywidualnych ram odniesienia, które Plutarch intuicyjnie zidentyfikował jako „religię”.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!