Sztuka jest narzędziem. Powiedzmy to sobie jasno, bez ogłupiania się wiarą w jej nadprzyrodzone pochodzenie. Sztuka jest narzędziem w walce społeczeństwa o wygodniejsze formy bytu. Jej rola polega na organizowa niu psychiki.
Sztuka to praktyczne narzędzie, które organizuje psychikę jednostek i społeczeństw, pomagając w adaptacji i dążeniu do lepszego bytu.
Cytat Czesława Miłosza, „Sztuka jest narzędziem. Powiedzmy to sobie jasno, bez ogłupiania się wiarą w jej nadprzyrodzone pochodzenie. Sztuka jest narzędziem w walce społeczeństwa o wygodniejsze formy bytu. Jej rola polega na organizowaniu psychiki”, jest niezwykle bogaty w implikacje filozoficzne i psychologiczne, zwłaszcza z perspektywy psychologii humanistycznej, socjologii sztuki oraz teorii funkcji psychicznych.
Miłosz demistyfikuje sztukę, odrzucając jej „nadprzyrodzone pochodzenie”. To krytyczne podejście wskazuje na odrzucenie idealistycznych koncepcji sztuki jako wyłącznie boskiej inspiracji czy czystego piękna poza ludzką użytecznością. Z psychologicznego punktu widzenia, takie ugruntowanie sztuki w ludzkim doświadczeniu i działaniu odpowiada podejściu, które podkreśla jej funkcjonalność. Sztuka nie jest czymś odrębnym od nas, ale integralną częścią ludzkiej psychiki i kultury. Odrzucenie jej nadprzyrodzonego pochodzenia może dotyczyć również obalenia romantycznych mitów o artyście jako nadwrażliwym szaleńcu czy geniuszu, który tworzy w transie. Wręcz przeciwnie, Miłosz umieszcza artystę i sztukę w konkretnym, społecznym kontekście.
Kluczowe jest określenie sztuki jako „narzędzia w walce społeczeństwa o wygodniejsze formy bytu”. Tutaj widać wyraźne echo myśli marksistowskiej w jej szerszym, mniej ortodoksyjnym znaczeniu, podkreślającym rolę nadbudowy kulturowej w kształtowaniu rzeczywistości społecznej. Z perspektywy psychologicznej, „wygodniejsze formy bytu” można interpretować jako dążenie do zaspokojenia podstawowych potrzeb (bezpieczeństwa, przynależności, uznania), a także do rozwoju osobistego i społecznego. Sztuka jako narzędzie w tej walce oznacza, że nie jest ona luksusem, lecz aktywnym elementem kształtowania środowiska psychicznego i społecznego. Może służyć jako katalizator zmian, medium do wyrażania niezgody, wzmacniania więzi społecznych czy nawet jako forma terapii.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!
Najgłębsze psychologiczne znaczenie tkwi w stwierdzeniu, że „jej rola polega na organizowaniu psychiki”. To zdanie sugeruje, że sztuka nie tylko odzwierciedla psychikę, ale aktywnie ją kształtuje i porządkuje. W chaosie doświadczeń, emocji i myśli, sztuka oferuje ramy, narracje, symbolikę, które pomagają jednostkom i grupom zrozumieć świat i siebie. Może to obejmować:
- Katharsis: Uwalnianie nagromadzonych emocji poprzez ekspresję artystyczną lub uczestnictwo w niej.
- Nadawanie sensu: Sztuka pomaga konstruować znaczenia z chaotycznych doświadczeń, oferując spójne narracje, które porządkują indywidualne i zbiorowe doświadczenia.
- Identifikacja i spójność grupowa: Tworzy wspólne symbole i rytuały, wzmacniając poczucie przynależności i tożsamości grupowej.
- Rozwój poznawczy i emocjonalny: Sztuka prowokuje do myślenia, kwestionowania, odczuwania empatii, rozwija wyobraźnię i zdolność do abstrakcyjnego myślenia.
- Regulacja emocjonalna: Dzieła sztuki, poprzez swoje formy i treści, mogą wpływać na nastroje, redukować stres, wzmacniać radość czy poczucie spokoju.
Miłosz, jako humanistyczny intelektualista, widzi sztukę nie jako oderwaną od życia sferę estetyczną, lecz jako potężny mechanizm psychologicznej i społecznej adaptacji. W tym sensie, sztuka jest ostatecznie pragmatyczna: służy ludzkiemu dobrobytowowi, nie w sensie materialnym, ale egzystencjalnym i psychologicznym, organizując nasz wewnętrzny świat dla lepszego funkcjonowania w zewnętrznym.