Picasso powiedział kiedyś, że twórca w chwili tworzenia czegoś nowego nieuchronnie daje początek brzydocie. Wysiłek tworzenia, intensywność i walka o wydobycie z siebie tej intensywności - wszystko to rodzi brzydotę i dopiero ci, co przychodzą później, mogą z tego samego tworzywa ulepić rzecz piękną, albowiem działają już świadomie, rzecz jest odkryta i tylko wynalazca, który przecież nie mógł z całą pewnością przewidzieć, co odkryje, nieuchronnie tworzy rzecz brzydką.
Twórca w akcie odkrycia generuje surową, "brzydką" formę; inni świadomie przetwarzają ją w piękno. To walka z nieznanym kontra świadome doskonalenie.
Cytat Gertrudy Stein, przypisany Picassemu, oferuje głęboką refleksję nad procesem twórczym, stawiając go w dialektycznej relacji z koncepcjami piękna i brzydoty. Z psychologicznego punktu widzenia, odnosi się do fundamentalnych dynamik psychiki twórcy i percepcji odbiorcy.
To, co Stein nazywa „brzydotą” w akcie kreacji, może być interpretowane jako surowość, nieokrzesanie, a nawet pierwotny chaos, z którego rodzi się nowe. W psychologii twórczości często mówi się o fazie inkubacji, a następnie iluminacji – momencie, w którym idea wyłania się, ale jeszcze nie jest w pełni ukształtowana. Ten początkowy etap jest często naznaczony intensywnym wysiłkiem poznawczym, walką z niewiadomym, eksploracją granic myśli i formy. Twórca, w tym sensie, jest jak badacz wkraczający na nieznane terytorium. Brak wcześniejszych map, brak utartych ścieżek, prowadzi do tego, że pierwsze „rysunki”, pierwsze „odkrycia” są chaotyczne, niepoukładane, wręcz „brzydkie” w konwencjonalnym rozumieniu.
Psychologicznie, ta „brzydota” jest naturalną konsekwencją nieświadomego, intuicyjnego poszukiwania. Twórca nie może przewidzieć, co odkryje, co oznacza, że jego działanie jest w dużej mierze napędzane przez procesy nieświadome, heurystyczne, dalekie od racjonalnego, metodycznego planowania. Jest to walka z oporem materii, z ograniczeniami własnej percepcji i umiejętności. Intensywność i walka o wydobycie idei generuje energię, która jest surowa i nieprzetworzona. To jest moment, w którym ego twórcy jest w pełni zaangażowane w proces, dając z siebie absolutnie wszystko, co jest dostępne w danej chwili, bez filtrowania czy wygładzania.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!
W przeciwieństwie do tego, „ci, co przychodzą później” działają już świadomie. Mają przed sobą „odkrytą rzecz” – gotowy fundament, na którym mogą budować. Ich zadanie nie polega na odkrywaniu, lecz na doskonaleniu, reinterpretacji, nadawaniu formy i estetycznego blasku temu, co powstało w pierwotnym zrywie. Można to porównać do psychologicznej teorii prototypów i schematów: pierwotne odkrycie jest jak prototyp, który inni mogą następnie udoskonalić i przekształcić w „schemat” piękna. Ci „późniejsi” korzystają z perspektywy i dystansu, które pozwalają im dostrzec potencjał i strukturę tam, gdzie pierwotny twórca widział tylko walkę i surowość. Proces ten podkreśla rolę czasu i dystansu w ocenie estetycznej oraz ewolucji form artystycznych.
H3>Podsumowując, cytat ukazuje:
- Podwójną naturę procesu twórczego: Pierwotny, chaotyczny akt odkrycia kontra świadome doskonalenie.
- Różnicę w perspektywie: Twórca zanurzony w walce z materią, kontra odbiorca lub kontynuator, który widzi ukończone dzieło z dystansu.
- Psychologiczny koszt innowacji: Pierwotna innowacja jest trudna i często pozbawiona natychmiastowej „piękności”.