Sztuka jest manifestacją wzruszenia, a wzruszenie przemawia językiem zrozumiałym dla wszystkich.
Sztuka jako Transcendentny Język Emocji: Filozoficzno-Psychologiczne Rozważania o Cytacie Maughama
Cytat Williama Somerseta Maughama, iż „sztuka jest manifestacją wzruszenia, a wzruszenie przemawia językiem zrozumiałym dla wszystkich”, jest głęboko rezonujący z perspektywy psychologii humanistycznej, egzystencjalnej, a także psychologii emocji i poznania. Maugham, jako wnikliwy obserwator ludzkiej natury, dotyka tu esencji samej sztuki i jej uniwersalnego oddziaływania.
Zacznijmy od pierwszego członu: „sztuka jest manifestacją wzruszenia”. W psychologii, wzruszenie jest złożonym stanem emocjonalnym, często o zabarwieniu estetycznym, które wykracza poza proste kategorie radości czy smutku. Jest to raczej rezonans, głębokie poruszenie psychiki, często wynikające z zetknięcia z pięknem, prawdą, cierpieniem lub niezwykłą siłą wyrazu. Maugham sugeruje, że to właśnie ten wewnętrzny stan twórcy – jego przeżycia, refleksje, lęki, nadzieje, miłości i straty – staje się motorem napędowym dla aktu twórczego. Sztuka nie jest więc jedynie rzemiosłem czy naśladownictwem rzeczywistości, lecz procesem sublimacji i ekspresji wewnętrznego świata artysty. Twórca, poprzez swoje dzieło, externalizuje swoje niezwerbalizowane odczucia, nadając im formę, kolor, dźwięk czy ruch. To właśnie ta szczerość i autentyczność wzruszenia, które stoi za dziełem, nadaje mu głębię i moc. Psychologicznie, akt tworzenia może być postrzegany jako mechanizm radzenia sobie z emocjami, forma katharsis, autoekspresji czy nawet poszukiwania sensu.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!
Drugi człon: „a wzruszenie przemawia językiem zrozumiałym dla wszystkich” odnosi się do uniwersalnego charakteru ludzkiego doświadczenia emocjonalnego. Mimo różnic kulturowych, historycznych czy indywidualnych, podstawowe emocje ludzkie – miłość, strata, nadzieja, gniew, strach, podziw – są wspólne dla całej ludzkości. To właśnie na tym poziomie operuje sztuka. Kiedy odczytujemy wzruszenia artysty, nie potrzebujemy znać jego języka ojczystego, jego historii życia czy specyfiki jego kultury. Wystarczy, że jesteśmy zdolni do empatii i otwarci na uniwersalne ludzkie doświadczenia. Dzieło sztuki staje się swego rodzaju mostem emocjonalnym, który łączy twórcę z odbiorcą, przekraczając bariery językowe i kulturowe. Psychologicznie, to zjawisko można tłumaczyć poprzez teorię archetypów Junga, gdzie pewne uniwersalne wzorce i symbole rezonują z naszą zbiorową nieświadomością. Można to również rozumieć przez pryzmat neuronalnych mechanizmów lustrzanych, które umożliwiają nam odczuwanie i rozumienie emocji innych, nawet jeśli wyrażone są w niekonwencjonalny sposób. Odbiór sztuki to zatem nie tylko percepcja estetyczna, ale również głębokie przeżycie empatyczne, które pozwala nam na rozpoznanie i współodczuwanie emocji, które są ponadczasowe i transcendentalne.
W kontekście psychologii egzystencjalnej, sztuka staje się sposobem na nadanie sensu chaotycznej rzeczywistości, na wyrażenie niepokojów związanych z istnieniem i na poszukiwanie piękna mimo cierpienia. Dla wielu, sztuka jest także formą duchowości, która pozwala na zetknięcie się z czymś większym niż samemu sobie. Warto zauważyć, że Maugham nie mówi o „języku intelektualnym” czy „języku racjonalnym”, ale o „języku wzruszenia” – jest to język serca, podświadomości, intuicji, który omija bariery racjonalnego myślenia i przemawia bezpośrednio do naszej wewnętrznej wrażliwości.