Teraz wiem, że myliłem się: nie można nie bać się śmierci. Nie bać się śmierci, co za śmieszne uproszczenie! (...) Moja śmieszna próżność, moja najintymniejsza próżność była nieporozumieniem semantycznym: nie bałem się umrzeć, ale śmierci nie można się nie bać. Bo ona jest strachem.
Wat odkrywa, że lęk przed śmiercią jest pierwotny i niezbywalny, mimo wcześniejszej iluzji opanowania; śmierć to strach sam w sobie.
Cytat Aleksandra Wata to głęboka introspekcja na temat fundamentalnej ludzkiej reakcji na śmierć, odrzucająca naiwne przekonanie o możliwości jej nieobawiania się. Początkowe stwierdzenie „Teraz wiem, że myliłem się: nie można nie bać się śmierci” sygnalizuje wewnętrzną ewolucję i dojrzewanie rozumienia tej egzystencjalnej kwestii. Autor, przypuszczalnie, wcześniej pielęgnował iluzję braku strachu przed śmiercią, być może wynikającą z psychologicznych mechanizmów obronnych, ideologicznych przekonań, czy też próby racjonalizacji nieuchronności. Mogło to być manifestacją mechanizmu zaprzeczania – próbą zminimalizowania lęku poprzez twierdzenie, że go nie ma.
Kluczowe jest tutaj rozróżnienie, które Wat wprowadza między „nie bać się umrzeć” a „nie bać się śmierci”. „Nie bać się umrzeć” może odnosić się do bohaterstwa, rezygnacji, czy nawet psychologicznej adaptacji do myśli o własnym końcu, zwłaszcza w obliczu cierpienia. Może to być swego rodzaju stoicka postawa wobec własnej śmiertelności, poczucie opanowania w obliczu nieuchronnego, a także pewna próżność. Ta „śmieszna próżność”, jak ją nazywa Wat, była prawdopodobnie postawą manifestującą pozorne panowanie nad lękiem, a w rzeczywistości była głębokim nieporozumieniem semantycznym. Autor uważał, że brak lęku przed aktem umierania przekłada się na brak lęku przed śmiercią jako taką. To pokazuje, jak język i jego niedoskonałości mogą zniekształcać nasze rozumienie głębokich, podświadomych procesów.
W świecie, który każe Ci być kimś, odważ się być sobą.
Radykalna samoakceptacja to zaproszenie do wewnętrznej wolności.
Zobacz, czym jest i jak wiele może Ci dać!
„Nie bać się śmierci” jest dla Wata niemożliwe, ponieważ „ona jest strachem”. Ta personifikacja śmierci jako samego strachu jest emocjonalnym i głębokim wglądem w naturę lęku egzystencjalnego. Strach przed śmiercią (thanatophobia) nie jest tylko jednym z wielu lęków, lecz lękiem fundamentalnym, leżącym u podstaw wielu innych. Jest to lęk przed niebytem, utratą, nieznanym, unicestwieniem tożsamości, końcem wszelkiego doświadczenia. Wat sugeruje, że lęk przed śmiercią jest niezbywalnym elementem ludzkiej kondycji, niezależnym od woli czy intelektualnych konstrukcji. Jest to instynktowny, pierwotny uczucie, którego nie można „obejść” racjonalizacją czy innymi mechanicznymi próbami jego unikania. Cytat ukazuje proces pogłębiania się samoświadomości i akceptacji ludzkiej kruchości oraz nieodłącznego związku życia ze strachem przed jego końcem.