W każdym mieszka dobro i zło, i tylko to drugie jest aktywne.
W każdym człowieku tkwi dobro i zło. Prus uważa, że zło jest aktywniejsze, łatwiej ujawnia się w działaniu niż dobro, które często pozostaje ukryte.
Głębokie rozumienie ludzkiej natury w optyce Prusa
Cytat Bolesława Prusa, „W każdym mieszka dobro i zło, i tylko to drugie jest aktywne”, to nie tylko literacka refleksja, ale głęboka psychologiczna obserwacja kondycji ludzkiej, która ma swoje korzenie w platońskiej filozofii dualizmu, ale interpretowana jest tutaj przez pryzmat codziennych doświadczeń. Prus, będący świadkiem dynamicznych przemian społecznych i ludzkich dramatów epoki, zdawał się akcentować nie tyle esencjalne istnienie dobra i zła jako niezmiennych bytów, co raczej ich manifestację w zachowaniu. Twierdzenie, że dobro i zło ”mieszkają” w każdym człowieku, odnosi się do klasycznego konfliktu moralnego, zakorzenionego w naszej psychice. Można by to zinterpretować jako obecność zarówno popędów prospołecznych, altruistycznych (dobro), jak i egoistycznych, destrukcyjnych (zło), które współistnieją w nieustannym napięciu. Freudowska koncepcja id, ego i superego doskonale wpisuje się w to rozumowanie: id, jako siedlisko pierwotnych, często egoistycznych pragnień, oraz superego, internalizujące normy społeczne i moralne. Dobro w tej perspektywie to często działanie zgodne z superego, natomiast zło może być manifestacją niekontrolowanego id.
Nie musisz już wybuchać ani udawać, że nic Cię nie rusza.
Zrozum, co naprawdę stoi za gniewem, lękiem czy frustracją i naucz się nimi zarządzać, zamiast pozwalać, by rządziły Tobą.
Jednakże, kluczowe w cytacie jest stwierdzenie, że „tylko to drugie jest aktywne”. To nie oznacza negacji dobra, jego istnienia czy potencjału, lecz raczej pesymistyczne spostrzeżenie dotyczące jego widoczności i wpływu na świat. Aktywność zła może wynikać z jego natury – często jest głośniejsze, bardziej widoczne, wymaga mniej wysiłku. Agresja, egoizm, zazdrość mogą być łatwiej wyrażane i szybciej wpływać na otoczenie, stając się dominantą w interakcjach międzyludzkich i w kreowaniu rzeczywistości społecznej. Można to odnieść do psychologicznej koncepcji asymetrycznej dominacji zła, gdzie negatywne doświadczenia wywierają większy wpływ na naszą psychikę i zachowanie niż te pozytywne. W obliczu tego, dobro, choć obecne, może być ”uśpione”, wymagające większego wysiłku, świadomej decyzji i sprzyjających okoliczności do ujawnienia się. Jest to więc przestrogą przed biernością w obliczu zła, a jednocześnie zachętą do aktywnego kultywowania i manifestowania dobra, które samo z siebie nie zawsze znajdzie drogę do ekspresji.