Bo pewnie jest tak, że w prawdę trzeba wierzyć, a w bajkę chce się wierzyć; w bajkę i ładny sen. I to się nazywa marzenie.
W prawdę musimy wierzyć, by żyć realnie; w bajkę pragniemy wierzyć, by marzyć, nadawać sens i uciekać od prozy życia.
Filozoficzno-Psychologiczne Rozważania nad Cytatem Janusza Korczaka
Cytat Janusza Korczaka: „Bo pewnie jest tak, że w prawdę trzeba wierzyć, a w bajkę chce się wierzyć; w bajkę i ładny sen. I to się nazywa marzenie.”, dotyka fundamentalnych aspektów ludzkiej psychiki i egzystencji, zwłaszcza w kontekście relacji między racjonalnością a sferą irracjonalną, między koniecznością a pragnieniem. Korczak, jako wybitny pedagog i psycholog dziecięcy, doskonale rozumiał dynamikę wewnętrznego świata człowieka, zarówno dziecka, jak i dorosłego.
Kluczowe słowa to „trzeba wierzyć” versus „chce się wierzyć”. Pierwiastek „prawdy”, w ujęciu Korczaka, odnosi się do obiektywnego stanu rzeczy, do rzeczywistości, która często bywa trudna, wymagająca, a czasem wręcz bolesna. Wiarę w prawdę można interpretować jako wewnętrzny przymus,
moralną i intelektualną konieczność akceptacji faktów, nawet jeśli są one nieprzyjemne. To postawa dojrzałości, która wymaga zmagania się z realnością, odpowiedzialności i gotowości do mierzenia się z konsekwencjami. Psychologicznie, unikanie prawdy prowadzi do dysonansu poznawczego, iluzji i długofalowego cierpienia. Wierzenie w prawdę jest zatem aktem konfrontacji z egzystencjalną nagotowością, wymaga siły psychicznej i zdolności adaptacyjnych.
Z drugiej strony mamy „bajkę i ładny sen”, czyli domenę „chce się wierzyć”. Jest to sfera marzeń, wyobrażeń, nadziei – często idealizowanych i oderwanych od brutalnej codzienności. To właśnie ona, zdaniem Korczaka,
jest esencją marzenia. Psychologicznie, marzenia pełnią niezwykle istotną funkcję. Są motorem napędowym, dają poczucie sensu, ucieczki od prozy życia, a także pozwalają na przetwarzanie wewnętrznych konfliktów i frustracji w bezpiecznej przestrzeni wyobraźni.
Marzenia są wentylem bezpieczeństwa, źródłem kreatywności i siły do pokonywania trudności. Dla dziecka bajka jest podstawowym narzędziem do rozumienia świata, oswajania lęków i budowania poczucia bezpieczeństwa. Dla dorosłego to odskocznia, która pozwala zregenerować siły i zyskać perspektywę. Korczak, akcentując różnicę między tymi dwoma typami wiary, nie wartościuje ich, lecz podkreśla ich komplementarność. Człowiek potrzebuje prawdy, by stąpać mocno po ziemi, ale równie mocno potrzebuje marzeń, by móc wznieść się ponad nią i nadać swojemu życiu głębszy sens. Marzenie, jako harmonijne połączenie pragnień i fantazji, jest inherentną częścią ludzkiego doświadczenia, niezbędną do pełnego rozwoju i samorealizacji. To właśnie zdolność do marzenia, do
wykraczania poza tu i teraz, wyróżnia nas i pozwala nam kształtować przyszłość, nawet jeśli ta przyszłość jest na początku tylko „ładnym snem”.