Matki i córki. Wojciech Eichelberger o miłości, która przechodzi z pokolenia na pokolenie

Autor: Wojciech Eichelberger

31 stycznia 2026

Relacja matki i córki należy do najważniejszych i najbardziej wymagających więzi w życiu człowieka. To w niej uczymy się pierwszych gestów bliskości, sposobu reagowania na emocje i tego, jak wygląda wsparcie, troska czy miłość. Jeszcze zanim zaczniemy mówić, kształtuje się w nas sposób przeżywania bliskości, który później wpływa na relacje z partnerami, przyjaciółmi i własnymi dziećmi.

W pierwszych dniach i tygodniach życia dziecko pozostaje w naturalnej, fizjologicznej symbiozie z matką. Potrzebuje jej ciała, głosu, zapachu i rytmu oddechu. Nie dlatego, że „przyzwyczajamy je do rąk”, lecz dlatego, że jego układ nerwowy reguluje się dzięki tej bliskości. To właśnie te pierwsze doświadczenia kontaktu z matką budują albo naruszają podstawowe poczucie bezpieczeństwa. Rzadko uświadamiamy sobie, że więź matki z dzieckiem nie kończy się na jednym pokoleniu. Jeśli pozostaje nieuświadomiona, staje się czymś, co przechodzi dalej – od babki do matki, od matki do córki. Dlatego bywa tak silna i jednocześnie tak wymagająca. Choć wydaje się oczywista i naturalna, w rzeczywistości wymaga zrozumienia i świadomego podejścia.

Te najwcześniejsze doświadczenia – symbioza, bliskość lub jej brak, sposób reagowania matki – stają się pierwszym wzorcem bliskości. Dziecko nie analizuje sytuacji, ono wchłania to, czego doświadcza. Zapisuje w sobie, czy matka była dostępna, spokojna, przeciążona, lękowa albo czy dawała mu przestrzeń, by było sobą.

Zrozumieć matkę, żeby zrozumieć siebie

Aby zrozumieć to, co dzieje się między matką a córką, trzeba spojrzeć szerzej niż na samą relację – także na własne doświadczenia z dzieciństwa i rodzinne wzorce. To, co matka daje córce, nie jest wyłącznie wynikiem jej osobistych wyborów. W dużej mierze odtwarza to, czego sama doświadczyła w relacji ze swoją matką. Nie chodzi o ocenę ani rozliczanie, lecz o zauważenie, co w tej więzi było wspierające, a co trudne: czego było za mało, czego za dużo, jakie słowa i reakcje najczęściej do nas wracały. Dopóki ich nie zobaczymy, będziemy je powtarzać – często wbrew własnym intencjom. To, co robimy wobec córki, bywa odruchem wyniesionym z własnego dzieciństwa.

Pierwszy krok do zmiany to uznanie, że część naszych reakcji nie jest naprawdę nasza. Ukształtowały się dużo wcześniej – w odpowiedzi na emocje i zachowania dorosłych, którzy byli wtedy najbliżej. Chodzi o zrozumienie, co naprawdę dostałyśmy, a czego nie mogłyśmy dostać – bo matka sama tego nie miała. Matki przekazują dalej nie tylko to, co je wzmocniło, ale także to, czego się bały, co je przerastało lub czego im brakowało. W kontakcie z córką bardzo łatwo odtwarzamy to, co same kiedyś przeżyłyśmy. Nie dlatego, że tak chcemy, ale dlatego, że tak zostałyśmy ukształtowane. W dzieciństwie kształtują się schematy reagowania, które później działają automatycznie często poza naszą świadomością. Świadomość tego to pierwszy krok do zatrzymania nieświadomego powtarzania dawnych schematów – sposobów reagowania, lęków i napięć. To tutaj zaczyna się porządkowanie własnej historii i zatrzymanie tego, co mogłoby przejść dalej. Zaczyna się wolność od dziedziczonych słów, gestów i przekonań – od tego, co przez pokolenia powielano metodą „kopiuj–wklej”, bez refleksji, czy wciąż ma sens.

Kurs online
Wojciecha Eichelbergera

Matki i córki –
odzyskiwanie kobiecej mocy

zobacz kurs

Matka w nas – i my w naszych córkach

Uświadomienie sobie tych wzorców nie zmienia przeszłości, ale pozwala inaczej kształtować przyszłą relację z córką. Gdy dostrzegamy ograniczenia, braki czy napięcia naszych matek, łatwiej zrozumieć, że one również dawały tyle, na ile pozwalały im ich własne warunki i doświadczenia. To zatrzymuje automatyczne obwinianie – ich i siebie. Gdy zaczynamy patrzeć na to z dystansem, przestajemy oczekiwać od siebie rzeczy niemożliwych. Z czasem widzimy też, skąd biorą się nasze reakcje w różnych sytuacjach. Dzięki temu możemy zatrzymać automatyczne reakcje i zacząć świadomie decydować, co chcemy przekazać dalej. Nie chodzi o walkę z własną matką ani o odcinanie się od niej, lecz o zrozumienie jej historii – a przez to lepsze rozumienie samej siebie. W tym sensie praca nad relacją z matką jest pracą nad własnym życiem – nad tym, co chcemy zachować z własnego dzieciństwa i co z tego świadomie przekazać córce.

Pierwsze doświadczenie miłości – poczucie bezpieczeństwa

Potrzeba poczucia bezpieczeństwa w pierwszych tygodniach życia nie jest czymś abstrakcyjnym, to kwestia czystej fizjologii. Narodziny są dla noworodka szokiem – jakby został wyrzucony z bezpiecznego środowiska w zupełnie obcą przestrzeń. Nagle trzeba samodzielnie oddychać, zdobyć pokarm i znaleźć źródło ciepła. To trudne doświadczenie narodzin uczy pierwszej lekcji życia: żeby przetrwać, potrzebujemy więzi. Noworodek nie ma jeszcze własnych mechanizmów regulowania napięcia, stresu czy lęku.Reguluje się dzięki kontaktowi z ciałem matki. Dlatego tak ważne jest, by był blisko: przy piersi, w ramionach, w miejscu, gdzie słyszy jej oddech i rytm serca. Ciepło skóry, zapach i głos matki tworzą dla dziecka podstawowy system bezpieczeństwa. To od nich zależy, czy układ nerwowy będzie uczył się uspokajać, czy reagować napięciem. Dziecko potrzebuje bliskości, bo tylko tak jego organizm uczy się, że świat jest przewidywalny i że ktoś odpowiada na jego sygnały.

W tym okresie nie chodzi jeszcze o wychowanie ani o modelowanie zachowań. Chodzi przede wszystkim o biologiczne przetrwanie i rozwój układu nerwowego. Jeśli w tym czasie doświadcza obecności, ciepła i łagodnego reagowania, w mózgu tworzy się baza, która później staje się fundamentem zaufania – do siebie i do innych.

Jeśli ta potrzeba była niezaspokojona – bo matka była przeciążona, chora, osamotniona albo nikt jej nie pokazał, jak opiekować się noworodkiem – w dziecku zapisuje się inny wzorzec: świat może nie odpowiadać na jego sygnały, a bliskość bywa przerywana lub niedostępna. To nie jest wina matki tylko opis jej realnej, często bardzo trudnej sytuacji.

Pierwsze doświadczenie bezpieczeństwa staje się później punktem odniesienia dla wszystkich kolejnych więzi. Z niego bierze się łatwość lub trudność w ufaniu, proszeniu o pomoc czy w rozluźnianiu się przy innych. Tu zaczyna się to, co później nazywamy otwartością na relacje albo lękiem przed bliskością.

Kokon bezpieczeństwa – jak matka kształtuje emocjonalne fundamenty dziecka

Dla małego dziecka matka jest całym światem. Jeśli ten świat jest przewidywalny i ciepły, dziecko staje się odważne i ciekawe. A jeśli jest chaotyczny i nieprzewidywalny, dziecko uczy się ostrożności, a czasem także wycofania. Dziecko nie rozumie jeszcze słów, ale bardzo precyzyjnie odczytuje stan matki. Wyłapuje jej napięcie, spokój, zmęczenie czy przeciążenie. Jeśli matka jest w miarę stabilna, obecna i reaguje na sygnały dziecka, tworzy się taki kokon bezpieczeństwa, który pozwala mu dojrzewać w poczuciu, że świat odpowiada i że jego sygnały są zauważane. Taki kokon nie oznacza ani braku błędów, ani stałego spokoju. Chodzi o wystarczającą dostępność, a nie o idealne zachowanie. Najważniejsze jest to, że matka wraca do kontaktu – nawet jeśli na chwilę była zmęczona, rozproszona czy poirytowana. Dziecko uczy się wtedy, że więź nie znika, kiedy pojawia się trudność. Jeśli jednak matka jest przeciążona, samotna, lękowa albo zajęta gaszeniem własnych kryzysów, ten kokon zaczyna pękać. Każda matka daje tyle, na ile pozwalają jej warunki, wsparcie i własne zasoby. A jeśli tych zasobów brakuje, dziecko nie dostaje komunikatu: „jesteś bezpieczne”, lecz sygnał: „uważaj”. Takie doświadczenie zapisuje się głęboko w ciele. W dorosłości może przekładać się na trudność w zaufaniu, rozluźnianiu kontroli i pozwalaniu sobie na zależność. Nie dlatego, że ktoś ma „problem z bliskością”, lecz dlatego, że jego wczesne doświadczenie pokazywało, iż bliskość była nieprzewidywalna. Dlatego kokon bezpieczeństwa jest czymś więcej niż opieką. To pierwszy model relacji. To pierwszy model relacji – taki, który, jeśli nie zostanie uświadomiony, łatwo odtwarzamy wobec własnych dzieci.

Kiedy role się odwracają

Za kształt relacji matka–córka odpowiada przede wszystkim matka, bo to ona ma więcej wpływu, zasobów i jest dla dziecka pierwszym wzorcem. Warto przyjrzeć się, w jakie nawykowe schematy potrafi wpadać. Jednym z najtrudniejszych jest odwrócenie ról – sytuacja, w której matka nieświadomie przerzuca część własnego ciężaru emocjonalnego na dziecko. Zaczyna się od drobnych gestów: zwierzania się, szukania wsparcia, traktowania córki jak kogoś, kto „najlepiej rozumie”. Jeśli taki sposób komunikacji utrwala się latami, córka staje się powierniczką dorosłych problemów: konfliktów, lęków, samotności czy napięć matki. Zamiast korzystać ze wsparcia dorosłych, zaczyna je dawać – często kosztem własnego rozwoju. Dziecko w takiej sytuacji nie ma narzędzi, by tę rolę unieść. Zaczyna reagować zachowawczo: tak, żeby uspokoić matkę i jej nie martwić. Z zewnątrz wygląda to jak dojrzałość, ale wewnątrz buduje się zbyt wczesna odpowiedzialność, która w dorosłym życiu skutkuje chronicznym napięciem. W dorosłości takie kobiety często przyciągają ludzi, którym trzeba pomóc – partnerów, przyjaciół, współpracowników. Z łatwością rozpoznają cudzy ból, ale mają trudność z dostrzeżeniem własnego. Nie potrafią w pełni przyjmować – potrafią głównie dawać. A w głębi siebie noszą przekonanie, że na miłość trzeba zasłużyć opieką, troską czy lojalnością.

Między bliskością a kontrolą

Córka nie jest od tego, by zapewniać matce bezpieczeństwo, doradzać jej, regulować jej emocje ani być na każde wezwanie. Nie jest też od tego, żeby dzielić się wszystkimi szczegółami swojego życia tylko dlatego, że matka tego oczekuje. Gdy matka zaczyna traktować tę otwartość jako obowiązek, a nie dobrą wolę córki, bliskość zamienia się w kontrolę. Zdarza się, że matka coraz mocniej ingeruje w świat dorastającej córki – dopytuje, sprawdza, komentuje każdy wybór. Zdarza się, że przekracza granice prywatności, oczekując stałej dostępności lub szczegółowych relacji z życia córki. Czasem przekracza granice prywatności, oczekując stałej dostępności albo szczegółowych relacji z jej życia. Robi to czasem z lęku, czasem z przekonania, że tak „powinno być”, ale skutek jest ten sam: młoda osoba traci możliwość usamodzielniania się.

W przeszłości naturalnym sprzymierzeńcem zdrowego dystansu była zwykła codzienność. Kiedy dziecko wychodziło z domu, rodzic nie miał do niego dostępu. To wymuszało zaufanie – do dziecka, do życia i do własnych kompetencji rodzicielskich. Dziś, w świecie nieustannej łączności, jest odwrotnie: można zadzwonić, napisać, sprawdzić. Łatwo wtedy pomylić troskę z nadzorem. Dorastająca córka potrzebuje własnych granic, prawa do prywatności i przestrzeni, w której może dorastać bez poczucia winy, że się oddala.

Miłość mądra czyli o tym, jak być przy dziecku bez przekraczania granic

Miłość w relacji matki i córki zmienia się wraz z rozwojem dziecka i powinna dojrzewać razem z nim. o, co jest naturalne w pierwszych miesiącach życia – stała obecność, bliskość, szybka reakcja na sygnały – nie może trwać w tej samej formie, gdy dziecko dorasta. W pewnym momencie potrzebna jest zmiana: mniej prowadzenia, więcej zaufania; mniej kontroli, więcej przestrzeni. Bliskość matki nie polega na tym, by wszystko wiedzieć, reagować na każdy sygnał i brać odpowiedzialność za każdy ruch dorastającej córki. Chodzi także o uznanie naturalnego dystansu, który pojawia się w okresie nastoletnim. To otwartość na kontakt, a nie wchodzenie w przestrzeń córki. To zaufanie, które mówi: „Widzę cię jako osobę, a nie przedłużenie siebie”. Dorastająca córka potrzebuje wiedzieć, że matka jest dostępna, ale nie potrzebuje jej obecności we wszystkim. Musi mieć prawo do własnych wyborów, eksperymentowania i sprawdzania siebie. Kontrola, nawet wynikająca z troski, sprawia, że córka bardziej skupia się na tym, jak uniknąć oceny matki, niż na tym, jak stawać się sobą.

Bliska miłość to taka, w której matka mówi: „Jestem, jeśli mnie potrzebujesz”, zamiast: „Powiedz mi wszystko”. Ważnym elementem takiej miłości jest również umiejętność dbania o siebie. Zdarza się, że mylimy miłość z poświęceniem. Matka, która rezygnuje z własnych potrzeb, pasji czy odpoczynku, nie daje córce dobrego wzoru – pokazuje, że miłość polega na zapominaniu o sobie.

Czy można przerwać łańcuch?

Relacja z matką jest początkiem wielu naszych życiowych doświadczeń. Z niej wyrasta nasze zaufanie do świata, poczucie własnej wartości i sposób przeżywania bliskości. Każda matka przekazuje dalej to, co sama dostała i to, czego jej zabrakło. Dlatego tak trudno tę więź zrozumieć, a jeszcze trudniej ją zmienić.

Nie da się zmienić przeszłości ani jej nadrobić. Tego, czego zabrakło w dzieciństwie, nie da się naprawić jednym gestem, rozmową ani symbolicznym pojednaniem. To, co możemy zrobić, dzieje się już w dorosłości – w świadomości tego, co naprawdę dostałyśmy, czego zabrakło i jakie ma to skutki tu i teraz.

Największym aktem matczynej dojrzałości jest zatrzymanie nieświadomego przekazywania dalej tego, co same dostałyśmy. Nie chodzi o odrzucenie matki ani o szukanie winnych, ale o zobaczenie jej z całym jej ludzkim doświadczeniem. Uzdrowienie zaczyna się wtedy, gdy przestajemy oczekiwać od matki tego, czego sama nigdy nie mogła nam dać – bo nikt wcześniej nie dał tego jej. Nie usuwa bólu, ale pozwala zobaczyć, że za trudnymi zachowaniami stoją braki, lęki, niewyrażone potrzeby i samotność. Dojrzała córka potrafi przyjąć od matki to, co było dobre, i oddzielić się od tego, co jej nie służy. Nie jest to akt buntu ani odcięcia, lecz porządkowania własnego życia. To moment, w którym można świadomie zdecydować, czego nie chcemy przenosić dalej.

Przerwanie tego łańcucha oznacza odejście od starych wzorców, które powstały w zupełnie innych czasach i okolicznościach. W dorosłości córka ma możliwość stworzyć z własnego doświadczenia coś nowego – nie przez walkę z przeszłością, ale przez świadome budowanie tego, co chce dać swoim dzieciom: obecności, zaufania, jasnych granic i spokojnej bliskości. Zmiana nie zaczyna się w relacji z naszą matką, lecz w nas samych. A gdy to się wydarzy, dziedziczony schemat przestaje działać.

Nie przekazujemy dalej tego, co było źródłem napięcia, lęku czy chaosu. Właśnie wtedy więź z matką, nawet jeśli była trudna, przestaje określać nasze życie, a staje się jego częścią, którą umiemy zrozumieć, uporządkować i zostawić na właściwym miejscu.

Interesujące artykuły:

Związki synów wychowywanych przez matki. Wojciech Eichelberger

Synowie matek i ich partnerki – o uwikłaniach przenoszonych na dorosłe związki

Grzeczne dzieci, zagubieni dorośli. Wojciech Eichelberger o blokowaniu emocji

Córeczka tatusia. Jak relacja z ojcem wpływa na nasze dorosłe związki

Wojciech Eichelberger

Wybitny psychoterapeuta, coach, trener z wieloletnim doświadczeniem. Jest założycielem Instytutu Psychoimmunologii IPSI zajmującego się stresem i wypaleniem zawodowym oraz autorem wielu bestsellerów – m. in. „Kobieta bez winy i wstydu”, „Zdradzony przez ojca”, „Patchworkowe rodziny – jak w nich żyć”. W swoich projektach szkoleniowych i terapeutycznych odwołuje się do koncepcji terapii integralnej, która oprócz psychiki bierze pod uwagę ciało, energię i duchowość człowieka.